Verslag van een Odyssee

Zonsmiddagsbreedte

2012-01-31T11:50:00.000+01:00

Omdat een volledige uitleg te ver gaat en anderendat bovendien al beter hebben gedaan zal ik me beperken tot eeneenvoudig voorbeeld van een zonsmiddagsbreedte.

Het idee is dat de zon op het exacte midden van de dag (dus preciestussen zonsopgang en zonsondergang) door de meridiaan (lijn van pool tot pool) gaat. Als je opdat moment de hoek tussen de horizon en de zon meet en je kent dedatum (en dus de positie van de loodrechte projectie van de zon op deaardbol; die verandert immers door de schuine stand van de aardaswaardoor wij de seizoenen hebben) dan kun je met een eenvoudigeberekening je eigen breedte berekenen. In Nederland wonen wij opongeveer 52ºNoorderbreedte, oftewel de hoek tussen onze positie en het middelpuntvan de aarde en datzelfde middelpunt met de equator is 52º.

De declinatie en uurhoek (right ascension) van de zon zijn de coordinatien van de aardse projectie van de zon op onze planeet

Zou je ook nog de exacte tijd kennen dan is het mogelijk ook jelengte uit te rekenen en daarmee je positie. Met alleen de datum enbreedte weet je nog niet of je in Moskou, Berlijn, Amsterdam ofLondon bent.

Op een licht bewolkte ochtend staan we met z'n vijven op de dijk van het Markermeer bij Oosterleek en kijken naar het zuiden waar de zon opongeveer 18º boven dehorizon (kim) staat. Toevallig hetzelfde als de declinatie op dezedag: om 1100 GMT 18º32',7 S(outh) en om 1200 GMT 18º32',0 S. Dat betekent dus dat de declinatie afneemt en noordelijkwordt: het wordt weer zomer en best snel ook: op deze dag kruipt dezon schuinbaar ieder uur 0,7' (minuut, 1/60e graad) naar het noorden.

We prutsen wat aan de sextanten zetten de spiegels goed zodat ze evenwijdig staan en de horizondoor het peilglas goed te zien is en de zon ook. Ik schiet mijneerste zonnetje en plaat de reflectie van de zon (uiteraard met eenzeer sterk filter) bovenop de horizon en lees de sextant af. Je kuntnu net zolang gaan kijken tot de zon z'n hoogste punt bereikt endaarna weer gaat dalen. Alleen de waarde van het hoogste punt isnamelijk van belang. Maar je kunt ook ongeveer inschatten wanneer hetzover is en de zon culmineert: met behulp van de Nautical Almanac.

We zijn in Enkhuizen op zo'n5ºE van Greenwich, dat betekent dat we 20 tijdsminuten voorlopen opLondon (terwijl het zoneverschil een uur is, een erfenisje van deTweede wereldoorlog toen we de tijd van Berlijn zijn gaan aanhouden).Volgens de NA culmineert de zon om 12:12 GMT op de nulmeridiaan. Datis dan om 11:52 GMT bij ons, dus om 12:52 Nederlandse tijd. Rond dietijd staan we dus met z'n vijven klaar met de sextanten op de dijk.

Ik meet een hoek van 18º38',5 tussen kim en zon, dit is H_i.De correctie die volgen zijn standaard en hebben te maken met eenaantal wat ingewikkelder zaken waar ik niet op in zal gaan (indezfout, waarnemershoogtecorrectie, astronomische refractie, semi-diameter en parallax in hoogte)

Hi = 18º38',5
IC = 0',0
Hg = 18º38',5
DIP= 2',2 -
App Alt = 18º36',3
MC = 13',4 +
Hw = 18º49',9

Een van de correcties op de gemeten hoogte heeft ermee te maken dat je de onder- of bovenrand van de zon meet terwijl je eigenlijk het midden moet hebben. Kleine correcties maar het maakt de uitkomst veel preciezer!

De zon stond op het momentvan culminatie dus volgens mijn waarneming op 28 januari 2012 om11:52 GMT op 18º49',9 boven de ware horizon (de ware horizon is het vlak dat gezien vanaf mijn positie de aarde in twee gelijke helften verdeeld).

De topsafstand is dan 71º10',1 N (90 – de gemeten hoek). De declinatie op dit moment heb ikgeinterpoleerd van de waarden van 1100 en 1200 GMT en bepaal ik op18º32',1 S. De breedte waarop ik me nu bevind is de topsafstand (N) –declinatie (S) = 52º38',0 N

Ik heb een GPS meegenomen enlees de positie af: 52º38',6 N en 005º12',2 E. Met ander woorden: het verschil tussen de GPS-breedte enmijn verrekende gemeten breedte is 0',6. Dat komt overeen met 6 x185,2 meter (6 x 1 kabel) dus zo'n 1100 meter verschil. Da's ietsmeer dan een halve zeemijl en op volle zee is dat verschil teverwaarlozen. Bij een rotsachtige kust met een groot cruiseschip is het uiteraard niet genoeg maar daargebruik je de platte plaatsbepaling omdat dat ten eerste sneller isen ten tweede je vaak geen horizon kunt zien vanwege het land datervoor zit.

Astronavigatie

2012-01-30T11:37:00.001+01:00

Het hoogtepunt van het leren voor stuurman is voor mij toch wel deastronavigatie, oftewel het plaatsbepalen aan de hand vanhemellichamen.

Scenographia systematis mvndani Ptolemaici van Andreas Cellarius (1660)

Nu wist ik daar natuurlijk best wel iets vanaf als docentaardrijkskunde en heb ik gelukkig ook een goed ruimtelijkvoorstellingsvermogen maar het is best pittige stof. De navigatieheeft een basis in de astronomie, door kennis van de beweging van deaarde rond de zon kun je snappen waarom je de zon, maan en sterrenniet altijd op dezelfde plek in de hemel ziet staan. Een tweede pootbestaat uit de goniometrie op rechte vlakken en de bolgoniometrie.Begrip van sinus, cosinus en tangens is dus uiterst belangrijk. Totslot moet je een vaardigheid bezitten: het kunnen afmeten van dehoogte van een hemellichaam boven de horizon, waar je een sextantvoor kunt gebruiken.

Het aanleggen van de basis van de astronavigatie duurde ongeveer15 lessen van 2 uur. Besproken onderwerpen zijn onder andere het berekenen vankoersen op de Mercator-projectie, grootcirkelberekeningen,tijdsberekeningen (hoe laat is het op een willekeurige andere plek opaarde?), gebruik van de sextant en correcties op de gemeten waarde.Uiteraard begrippen als declinatie, uurhoek, Zenith Distance,poolstershoogte, azimut en zonsmiddagsbreedte. We hebben gekeken naarde kompascontrole op volle zee: hoe kun je nu de invloed van dedeviatie door scheepsstaal op het kompas meten met behulp van dezonsopgang of -ondergang of zelfs op ieder ander willekeurig momentvan de dag?

Zodra de basis is gelegd kan alles in elkaar worden geschoven: erkunnen tabellen en invulschema's worden gebruikt om van een gemetenhoogte te komen tot een positielijn op de kaart en met meerderepositielijnen van bijvoorbeeld zon en maan tot een positie. Ikvermoed dat je na het afleggen van het examen nog minstens een halfjaar dagelijks praktijkervaring zult moeten opdoen om de stofvolledig te gaan beheersen. Hopelijk gaat dat lukken komende zomer op de Antigua!

Het vak Astronomische Zeevaartkunde wordt aan de EZS gegeven door Henk Wever, die hierin al tientallen jaren ervaring heeft, en dat is te merken. Een les Astro betekent twee uur lang op het puntje van je stoelmet de tong uit de mond de hersens laten kraken. Het gaat snel, maar iswel grondig en compleet. Thuis bestudeer ik de stof altijd nog eenkeertje, maar dan langzamer. Het maken van oefeningen met getallen voorbeelden is nuttig, evenals het reproduceren van de tekeningen in het boek. Al met al ben ik er een goede 8 uur perweek mee bezig.

Komende zomer hoop ik uiteraard mijn verworven kennis toe te kunnen passen, alleereerst om te oefenen en te beklijven en ten tweede om het geleerde over te dragen aan gasten aan boord. Veel mensen vinden het leuk om hier iets over te weten. Ik ben wel heel benieuwd of het in de poolzomer net zo gemakkelijk is! Er zullen immers geen sterren of maan te zien zijn en dat maakt je volledig afhankelijk van de zon. Die gaat maandenlang niet onder waardoor je tijdgevoel nogal verandert: zelfs om middernacht staat de zon nog flink boven de horizon!

Eerstvolgende stap wordt in ieder geval het zoeken naar en aanschaffen van een sextant: liefst een tweedehands Freiberger of andere degelijk merk.

In de volgende post een uitwerking van een praktijkvoorbeeld!

PS: alle examens eerste helft GZV gehaald!

Nieuwe plannen

2011-12-31T20:03:00.000+01:00

Op de valreep van 2012 nog een bericht!

Momenteel ben ik bezig met de opleiding Stuurman Grote Zeilvaart aan de Enkhuizer Zeevaartschool. De eerste tentamens zijn in de dagen na Kerst afgenomen en ik denk dat ik de examens wel allemaal heb gehaald. De wintercursus is het vervolg van de Kleine Zeilvaart. Lag het accent daar meer op kustvaart, dit jaar staan oceaanoversteken en wereldwijd varen als uiteindelijk kapitein centraal.

Een vak waarin we bijvoorbeeld examen hebben gedaan is orkaan-navigatie. Nu is de eerste regel dat je je niet begeeft in een gebied en seizoen waar orkanen actief zijn, maar het is handig om een idee te hebben hoe je zonder externe hulpmiddelen het naderen van een orkaan kunt vaststellen.

Het vak Zeilvaart richt zich geheel op dwars getuigde schepen. Die zijn er natuurlijk niet zoveel meer, maar de echt grote zeilschepen (de Stad Amsterdam bijvoorbeeld) hebben allemaal dwars getuigde zeilen. Op Kaatje, het oefenscheepje in de tuin van de EZS, oefenen we de manoeuvres en het klimmen in de masten.

Een maand geleden deed ik al examen Radarwaarnemer op Terschelling waar een simulator staat en ik heb nu dus het STCW-certificaat Radarnavigator operational level in het bezit. Handig als ik ooit nog de vaarbevoegdheid voor schepen groter dan 500 ton wil aanvragen.

Voorlopig heb ik dat nog niet nodig, al is het goed om te weten hoe je met een radar omgaat. Na 180 verplichte vaardagen op een IVW-goedgekeurd schip en enkele verplichte diploma's heb ik sinds kort de vaarbevoegdheid stuurman wereldwijd op schepen tot 500 ton en 40 meter waterlijnlengte in het bezit. Het was nog even spannend of de aanvraag wel zou worden goedgekeurd aangezien de instantie die hier over gaat (KIWA register) niet echt helder is t.a.v. de eisen die gesteld worden aan de aanvraag.

Barkentijn Antigua in vol ornaat

Afgelopen jaar op Spitsbergen kwamen we de Antigua al tegen. Om een lang verhaal kort te maken, ik heb gesolliciteerd als stuurman en ben aangenomen voor het seizoen 2012! Komend jaar vaar ik dus nog een keer naar Spitsbergen op deze barkentijn van bijna 50 meter lengte overall!

In maart, na de laatste examens Grote Zeilvaart, ga ik naar Franeker in Friesland om mee te werken aan het schip. Begin mei varen we af richting Noord-Duitsland en Denemarken, vervolgens enkele weken in Schotland en dan pal noord, richting het ijs! Vanaf eind juni tot midden oktober, als het noorderlicht al weer te zien gaat zijn, varen we op Spitsbergen en komen dan begin november 2012 weer in Nederland aan.

Ik heb er zin in!

Zeilen op de Morgana

2011-11-27T11:56:00.002+01:00

Direct na terugkomst in Nederland, in september, kon ik beginnen als maat aan boord van de Morgana. Een driemast gaffeltopzeilschoener, zeilend vanuit Harlingen met Bert als schipper. Samen maakten we het seizoen af op de Waddenzee, voeren de Klipperrace vanuit Enkhuizen en brachten het schip vervolgens naar Amsterdam voor de winter. Een foto-impressie:

Robben op de Wadplaten. Voor mij een van de mooiste delen van Nederland, inclusief de eilanden.

In de achtervolging. Er varen veel historische schepen rond op het IJsselmeer en de Waddenzee, de "bruine vloot".

Grote mast van de Morgana met grootzeil (onder) en (gaffel)topzeil (boven).

Schoenermast (voorste van de drie) met schoener en topzeil daarboven. Onder op de foto de (boom)fok, rechts daarvan de binnenkluiver en rechtsboven een vliegend gevaren halfwinder op de plek van de buitenkluiver.

Diezelfde vlieger linksboven, daaronder de binnenkluiver en fok en daarachter de schoener met topzeil. Deze zeilen (m.n. de topzeilen en vliegers) worden alleen bij licht weer gevoerd. Basistuig van een driemaster is fok, schoener en grootzeil. Daarmee valt ook in veel wind nog goed te varen en te sturen. In totaal kan de Morgana 12 zeilen voeren.

Rood boven groen: een optionele verlichting voor grote zeilschepen zijn deze lichten. Detail van de fokkemast met linksboven de vlieger en onder het topzeil. Duidelijk valt te zien dat, hoewel de vlieger leuvers bezit (metalen sluitingen om het zeil om een stag omhoog te trekken) het ook prima zonder stag kan worden gezet. Dat betekent wel dat, om voldoende profiel te krijgen in het zeil, de hals (onderste punt van het driehoekige zeil) met vier of vijf man moet worden aangetrokken en vervolgens vastgezet.

Dagelijks werk is het opschieten van de honderden meters lijn (geen touw!!) welke aan boord is. Na een weekje begint het eelt weer te groeien op mijn handen.

Klassiek uiterlijk maar vrij modern: een drieschijfsblok van de schoenerschoot. Het binnenwerk is staal, bedekt met houten wangen.

Nagelbank aan de stuurboordzijde. In dit geval bij de grote mast. De lijn links is overdreven belegd. Rechts zoals het wel hoort. Principe van de "knoop" is dat de spanning in de lijn de lijn vastzet terwijl het ook nog makkelijk uit elkaar te halen valt.

IJsselmeer einde oktober 2011: een driemast gaffeltopzeilschoener vaart tussen de buien door.

Terug in Nederland

2011-10-21T21:09:00.001+02:00

Voor de tweede keer in twee jaar keer ik terug in Nederland. Ditmaal was mijn afwezigheid vijf maanden lang en heb ik een zomer gemist die volgens de thuisblijvers totaal waardeloos was. Dat ik zelf maar een- of tweemaal regen meemaakte in de afgelopen maanden kunnen dan ook maar weinigen geloven.

De terugreis vanaf Tromso in Noorwegen duurde ongeveer een maand met lange tussenstops in Narvik en Bergen. We voeren langs de schitterende Noorse kust, door de adembenemende fjorden en tussen de hoge bergen in. Het was een verademing om tussen het frisse groen van dennenbossen te kunnen lopen en het hoge gras aan de voeten te kunnen voelen. Ik merkte pas toen hoe ver ik eigenlijk was weggeweest deze zomer.

Onder vol tuig door de fjorden bij Stavanger

Laatste stukjes Noorse kust

Met een groepje enthousiastelingen maken we de oversteek van Stavanger naar Nederland. Het heeft erg hard gewaaid voor ons vertrek en zodra we de hoek omkomen krijgen we het voor onze kiezen. Het schip beweegt in alle richtingen en is hard voor haar bemanning. Bijna iedereen heeft last van zeeziekte en het duurt tot halverwege de Noordzee voor er weer een gezamenlijke maaltijd wordt gegeten. Op vrijdagmiddag 16 september zien we de Nederlandse kust aan de horizon verschijnen: het eiland Terschelling doemt op.

We zeilen aan op de Stortemelk, het zeegat tussen Vlieland en Terschelling en vinden een lege kade in de gemeentehaven. Vorig jaar kwam ik hier wekelijks als maat op "bruine vloot schip" de Ortolan. Nu is het vrijdag en ligt de vloot stil. op zondag begin ik als maat vanuit Harlingen op de Morgana en zal de nodige keren terugkeren op Terschelling. We rennen snel naar de Walvis op het Groene Strand en bestellen een biertje. Thuis, voor zover ik dat heb.

De barre pooltocht

2011-09-16T15:32:00.011+02:00

Af en toe krijg je een boekje in handen dat je op het eerste gezicht volstrekt niet aanspreekt. Het lijkt oud, de letters zijn te klein of de cover spreekt je niet aan. Maar als je dan eenmaal aan het lezen bent gekomen blijk je het niet meer weg te kunnen leggen. Zo'n boekje is “De barre pooltocht” van Per Olof Sundman, geschreven in 1967 in Zweden.

Het verhaal is waargebeurd en beschreven aan de hand van het dagboek van de hoofdpersoon, wiens aantekeningen in 1930 op Kvitoya te Spitsbergen werden gevonden. 33 Jaar eerder was hij met twee anderen in een luchtballon opgestegen om over de Noordpool te vliegen en al die tijd is er niets vernomen van de expeditie van Andreé. De hoofdpersoon is niet Andreé zelf maar een jonge ingenieur Knut Fraenkel die zich uit verlangen naar het onbekende van de Pool (die tot dan toe nog niet bedwongen is) en uit eerzucht tot de eersten te behoren op die plek te staan.

De ballon

Vanaf het begin wordt duidelijk dat de expeditie gedoemd is te mislukken: bij het maken van de overeenkomst kijkt Andreé hem nauwelijks aan en lijkt zenuwachtig met de ogen te knipperen, anderen twijfelen openlijk aan de opzet van het plan en aan de materialen; zelfs aan de leider Andreé word getwijfeld door vooraanstaande ballonvaarders van die tijd. Toch gaan ze door met plannen maken, de waterstofballon wordt in Parijs verlijmd (zes lagen zijde) en het gezelschap vaart naar Spitsbergen, gevolgd door enkele journalisten en de eerste toeristen die met gecharterde schepen het eiland bezoeken.

Het is de zomer van 1897 en de Noor Fridtjof Nansen is de vorige zomer teruggekeerd van zijn poging met het beroemde poolschip de Fram de Noordpool te bereiken en is bijna 3 jaar onderweg geweest. De Zweden in de ballon willen laten zien wat ze waard zijn en alsnog de eersten zijn die de Noordpool bereiken. Het plan is daarna door te vliegen naar Alaska. Op Danskoya te Spitsbergen bouwen ze een hangar waar de ballon wordt gevuld en wachten ze op goed weer.

Nu ligt Danskoya precies tegenover Amsterdamoya. Beide eilanden dienden als basis voor de walvisvaart, het ene voor de Denen en de Harlingers, het andere voor de Zeeuwen en Hollanders. Met de Anne-Margaretha kwamen we begin juli heel vroeg in de ochtend aan in de smalle doorgang tussen de eilanden en gooiden in een lichte sneeuwval het anker in de grond. Als ons uitzicht op Danskoya niet verhinderd zou zijn door de sneeuw zouden we de graven van de walvisvaarders van weleer kunnen zien, evenals de resten van de hangar van Andreé's expeditie. We hadden toestemming aan land te gaan (deze moet speciaal aangevraagd) maar zagen ervan af vanwege het slechte weer en landden in miserabele omstandigheden op Amsterdamoya in plaats daarvan. Hoe zonde achteraf!

Een bewerkte foto van de hangar op Danskoya

Bij het opstijgen gaat er iets gigantisch fout en raakt de ballon stuurloos. Het idee was namelijk dat er lange stalen stuurkabels aan de ballon zouden hangen die de grond zouden raken en de een zeil onderaan de ballon naar de wind zouden keren zodat sturing mogelijk was. Door ballast te werpen kon de ballon omhoog en door te lekken zou ze vanzelf lager gaan vliegen. Vervolgens raakt de ballon in slecht weer, dat wil zeggen mist, en grote hoeveelheden ijs zetten zich af op de zijde. De drie zijn gedwongen veel ballast te werpen maar veel lijkt het niet te helpen. Ondertussen worden ze richting het drijfijs gedreven en worden de eerste scheurtjes in het driemanschap zichtbaar.

Stranding op het drijfijs

Ze stranden, ruzien lang over de te volgen richting nu ze op het ijs staan en lopen uiteindelijk met ieder een zware slede richting het zuidoosten, richting Franz Jozef Land. Het ijs waarop ze lopen blijkt een eigen leven te leiden en drijft rondjes in de Poolzee. Ze schieten nauwelijks op, vallen in spleten tussen de schotsen, worden door ijsberen aangevallen, verliezen kostbare krachten met zinloze kilo's meeslepen en worden langzaam aan ziek.

Een ijsbeer geschoten

De sledes trekken door het drijfijs

De auteur beschrijft de vele manieren waarop ijsberen kunnen worden klaargemaakt, maar vergeet te vertellen dat we tegenworodig weten dat het eten van de lever dodelijk is vanwege de enorme hoeveelheden vitamines die de lever van een ijsbeer bevat. Om een lang verhaal kort te maken, ze worden ziek en sterven een voor een, net na het bereiken van Kvitoya en ongeveer drie maanden na de crash. 33 Jaar later vind een expeditie naar Kvitoya toevallig hun resten en het dagboek. Enkele foto's die nog in de camera zitten kunnen nog ontwikkeld worden. In Granna in Zweden is een klein museum over de expeditie ingericht en dat is alles.

De drie

Of niet? Wat bezielt drie gezonde mannen om een ogenschijnlijk onuitvoerbaar plan toch ten uitvoer te brengen en wat ging er mis in hun voorbereiding? Waarom namen ze de beslissingen die ze namen en wat ging er fout bij de uitvoering? Voelden ze hun einde naderen of bleven ze optimistisch? Het verhaal is zeer menselijk opgeschreven en dat maakt het falen pijnlijk helder. Waar het boekje in uitblinkt is juist de beschrijving van de verslechterende verhoudingen en de verwijten die uiteindelijk aan elkaar worden gemaakt. Je voelt het onheil naderen en toch kunnen de hoofdpersonen niets anders dan elkaar de schuld ervan geven. Herkenbaar en beklemmend.

De barre pooltocht door Per Olof Sundman. ISBN 90 266 2631 2. Uitgegeven door Callenbach NV te Nijkerk.

Bronnen foto's: Wikipedia Commons & www.mentalfloss.com

Terug naar het zuiden

2011-09-12T15:56:00.000+02:00

De winter is weer onderweg naar het noorden. We merken dat het midden in de nacht weer licht begint te schemeren en dat de vogels hun jongen hebben grootgebracht en hebben laten uitvliegen. Ik merk dat ik het continue licht zwaar vind worden. Ik slaap al weken slecht, meestal maar enkele uren per nacht, en loop rond met een vervelende trilling in mijn linker ooglid. Pure vermoeidheid van de zomer. Het zal enkele dagen zeilen tot 69 graden zuid duren voor we weer een korte nacht zullen gaan ervaren.

Hornsund

We varen in omgekeerde richting van waaruit we gekomen zijn. Eerst richting de schitterende Hornsund, nu ijsvrij, in het zuiden van Spitsbergen, daarna de zee op richting Bereneiland. We zien helaas minder dierenleven dan op de heenreis, toen er ijsberen, walrussen en walvissen rond de boot te zien waren. De komende weken zullen we drie reizen maken van ieder zo'n 700 mijl. Vaste bemanning zijn Heinz, ikzelf, Uta, Karine en ik. De laatsten ken ik van de Zeevaartschool. Tussen de etappes hebben we enkele dagen rust in Narvik en in Bergen. Half september zullen we in Nederland aankomen, voor mij en Heinz vijf maanden na ons vertrek.

Heinz

Op Bereneiland is het mistig en winderig en we verdwalen haast in de toendra. De grote jagers vallen ons weer lastig, maar minder dan in mei, toen ze hun eieren nog uitbroedden. We ontmoeten twee wetenschappers die al drie maanden met z'n tweetjes vogels tellen en volgen. Ze hebben nauwelijks andere mensen gezien in die tijd en omdat ze de volgende dag opgehaald zullen worden delen ze hun enorme voorraad koekjes en koffie met ons. In een dampende tent praten we over vogels en afzondering.

Noordpoolcirkel

Anne-Margaretha bij de Svartisen gletsjer

Tromsø is zoals ik me herinner: een aangename stad vol leven en met lekker weer. Het is echt warm voor mij met zo'n 15 graden boven nul. Tot in zuid-Noorwegen heb ik regelmatig last van opvliegers vanwege de temperatuur; ik ben bijna blij dat het weer winter wordt. Regelmatig ga ik in een T-shirtje naar buiten om af te koelen in de wind. We varen door tussen de eilanden en geurende bossen en meren in Narvik af. Tijd voor wat rustige dagen. Ik lees en internet op zoek naar werk voor komende winter. Ik heb besloten het tweede jaar van de Enkhuizer Zeevaartschool te volgen en zal iedere vrijdag en zaterdag dus naar school moeten. Een passende baan daarnaast vinden valt niet mee. Vorig jaar vond ik een baan als docent in twee uur tijd, maar nu heb ik nog geen geluk. Ik vraag me ook steeds sterker af wat ik eigenlijk precies zoek. Momenteel investeer ik zoveel tijd, geld en energie in een carriere als stuurman zeilvaart dat het onzinnig lijkt in een ander beroepsveld te werken. Aan de andere kant kan ik als docent wel beter verdienen. Een moeilijke keuze, maar vooralsnog zijn er toch geen passende banen dus kan ik het nog even uitstellen.

Met het diploma Kleine Zeilvaart en de opgedane vaartijd op de Anne-Margaretha kan ik bij thuiskomst de vaarbevoegdheid Stuurman zeilschepen tot 500 ton wereldwijd aanvragen. Met die bevoegdheid zal ik komend seizoen vrij gemakkelijk aan een zeilschip kunnen vinden voor nieuwe reizen. Ik ben er nog niet over uit in welke vorm ik dat wil en in welk gebied. Het trekt me ook aan om zelfstandig te beginnen en aan een eigen schip te gaan werken. Er staan nog wat hobbels op de weg, zoals technische onervarendheid en een lege beurs, maar het idee is er. Waarschijnlijk is het opdoen van relevante ervaring en kennis het beste dat ik op dit moment kan doen en werk ik tegelijkertijd aan plannen voor mezelf. Ik merk dat mijn passie voor het zeilen zelf nog overeind staat, maar dat ik alle dingen die ik nu doe, zoals zeilend mijn geld verdienen, nooit eerder had overwogen. In feite gaat het me daar ook niet om, maar ben ik op zoek naar nieuwe ervaringen en is de constante wisseling van doelen en mogelijkheden wat me momenteel in mijn leven aantrekt. Belangrijk voor mij is in ieder geval dat ik trouw blijf aan mijn eigen wensen en verlangens en me daar niet vanaf laat leiden door interessante aanbiedingen maar die geen recht doen aan die wensen en verlangens. Ontdekken van nieuwe plekken moet dus vooraan staan, evenals de liefde voor de zee en de natuur. In welke vorm dat is, vind ik minder belangrijk.

Vuurtoren langs de kust

Varen langs de Noorse kust betekent navigeren tussen eilanden, vuurtorens, door kanalen en fjorden, langs vissersplaatsen en groene bergen. De kust bestaat uit duizenden eilanden en er staan honderden lichtbakens en andere navigatiekenmerken langs het water. Met de digitale kaarten van C-map is navigeren helemaal niet moeilijk, maar omdat ik nu eenmaal een winter heb gestudeerd op zichtpeilingen en koersen uitrekenen, kies ik er soms voor de computer links te laten liggen en met de papieren kaart en kaartpasser de koersen uit te zetten. Lastiger nog is het vele overige verkeer dat het vaarwater deelt. Er wordt veel vervoerd over het water en om de haverklap passeert ons een kleine coaster of veerboot. Het kennen en toepassen van de waterverkeersregels (BVA) wordt dus veel getraind. Daarnaast oefenen we op vrije dagen met manoeuvreren in havens: een van ons vaart het schip van de kant weg of legt het weer aan de wal neer. Juist gebruik maken van de krachten op het schip door stroming, wind en schroef is een kunst apart.

Werktuigelijk voortbewogen schip, vaartlopend, langer dan 50 meter, bakboordaanzicht

Een maand na vertrek uit Longyearbyen op Spitsbergen komen we aan in Bergen, zo'n 1500 mijl zuidwaarts. Het voorbij zien glijden van de noorse kust heeft een licht sedatief effect en ik ben wel weer toe aan een langere oversteek. We krijgen nieuwe gasten aan boord en doen het een paar dagen rustig aan in het Hardanger- en Lysefjord. We maken flinke wandelingen, zwemmen in het koude zeewater en hebben in het algemeen te maken met slechter weer. Het is duidelijk te merken dat de zomer ook hier voorbij is en de herfst begonnen. Een aantal overkomende depressies zorgen voor veel regen, voor het eerst in bijna vier maanden voor mij! Sinds mijn vertrek uit Nederland heeft het boven mijn hoofd niet meer geregend. Iets wat in Nederland zelf blijkbaar wel een wens, maar geen werkelijkheid is geweest. Ik lees momenteel een boek over meterologie voor zeelieden en intereseer me meer en meer voor de weerkaartjes en -berichten die binnenkomen met Navtex en Gribfiles.

Vandaag en morgen heersen de zuiderwinden, maar zodra het lagedruk gebied is weggetrokken ruimt de wind naar het westen en noordwesten. Tijd om de trossen los te gooien en het laatste stukje naar Nederland te zeilen! Volgend jaar weer in Noorwegen en Spitsbergen?

Topptrimmen 2011

2011-08-12T14:50:00.002+02:00

Wat doe je als iemand je vraagt twaalf bergtoppen achter elkaar te beklimmen binnen 24 uur tijd? Zomaar omdat het kan? En omdat het al eens gedaan is, maar dan langzamer? En waarom eigenlijk niet binnen twintig uur tijd als we toch bezig zijn? De huidige recordzetters namen op iedere top een neut cognac, sneller moet toch kunnen? Als we ons eten nou eens goed plannen en een goede route uitdenken?

Johan had al een tijdje zitten azen op deze beklimmingen maar een medeloper vinden was toch lastig. Iedereen bleek last te hebben van de knie, geen tijd te hebben of hield eigenlijk niet van klimmen. Vandaar dat hij mij dus vroeg, ik had er immers al 200 kilometer berg en dal van Spitsbergen op zitten. Een geschatte afstand van 100 kilometer binnen twintig uur, waarvan 45 wandelen, 50 fietsen en 5 kilometer kayakken. 4000 Hoogtemeters overwinnen en weer afdalen. Zonder externe hulpmiddelen zoals boten of auto's. Eigenlijk was het wel goed dat we even zouden kunnen fietsen, om de benen de nodige rust te geven. En dat kayakken, daar heb je toch alleen maar je armen voor nodig?

Enfin, op de een-na-laatste dag die ik op Spitsbergen doorbreng ontbijten we lekker stevig en beginnen daarna aan de uitdaging. Met een bord pap, diverse spiegeleieren met bacon en vijf pannekoeken achter de kiezen moet dat wel lukken. Vlakbij liggen de toppen Sarkofagen (512 m.) en Trollsteinen (849 m.) De eerste beklimmen we in 40 minuten, we zetten onze namen in het boek op de top en rennen naar beneden, de gletsjer over en Trollsteinen op. De Larsgletsjer is hier nogal vlak en vrij van crevasses. Enkele bobsleebanen van smeltwater versperren ons de weg maar we springen er makkelijk overheen. Dat zal later vandaag wel moeilijker worden. Binnen anderhalf uur na vertrek staan we bovenop de tweede top van de twaalf.

Weer de gletsjer over, een zijmoraine passeren, nog een gletsjer over en dan een zeer steile helling met puinsteen. Nu komt de hoogtste top, Nordenskioldtoppen (1053 m.), welke bijna altijd in de wolken ligt. Ik heb niet eens een jas bij me, alleen mijn twee lagen wol, wat in de vrieskou bovenop net genoeg is om redelijk warm te blijven. Voor de derde keer de namen in het boek en dan rennen we weer naar beneden. Enkele wandelaars kijken ons verbaasd aan. De afdaling over de puinhelling gaat razendsnel als we een stuk door een ijzige geul nemen. Hurkend op een voet glijden we naar beneden en komen weer bij de gletsjer uit. Op de terugweg naar ons aanvangspunt passeren we nog een boek (moraine Longyearbreen, 241 m.) en dan is het lunchtijd. Binnen vier uur hebben we een derde van de toppen bezocht en dat is zeer ruim onder ons eigen schema van acht uur.

De boeken op de twaalf toppen zijn door de lokale overheid neergelegd om bewoners van Longyearbyen aan te moedigen tot meer beweging. Bij ons lukt dat in ieder geval. We nemen exact 30 minuten de tijd voor een bord pasta, toast met boter, koffie en fruit. We rennen naar de fietsen en beginnen aan de tocht naar het verstgelegen punt: Fuglefjella (437 m.) in Bjorndalen. Vorige week is hier nog een ijsbeer gezien, dus oppassen! Sowieso nemen we naar alle toppen ons geweer mee, al is het nogal onhandig is zwaar.

Ik draag Johan de rivier over, die tot mijn enkels reikt. Ik draag goede gamaschen en een rivier vormt geen probleem. Natte voeten kunnen het hele plan in gevaar brengen en sowieso is dragen sneller dan zoeken naar een goede oversteekplaats. De berg is uiterst steil maar we zien een mogelijke route via de schaarse vegetatie en dan door een soort schoorsteen op ongeveer 250 meter hoogte. Daarna is het weer makkelijk over de graat. Met handen en voeten werken we ons omhoog, over de graat en naar de top. In 40 minuten staan we er en genieten even van het schitterende uitzicht over Isfjorden. Sowieso kom ik nu op plekken waar ik eigenlijk best nog heen had gewild en ik ben dan ook stiekem blij dat ik er nog een aantal zie!

Naar beneden is nu gemakkelijk, in vijftien minuten dalen we 437 meter en staan weer veilig naast de fietsen. We razen over de gravelweg richting het vliegveld, het talud op naar het asfalt en dan kort daarna bij de zesde top, Blomsterdalhogda (321 m.). We verkijken ons op de aanloop en enigzins vermoeid komen we nu bovenaan. Naar beneden rennen wordt nu riskanter voor de knieen dus ik zie ervan af. Het is nu bijna zes uur in de avond, we zijn zeven uur onderweg en hebben de helft van de toppen gedaan.

In het gebouwtje van de zeilvereniging heeft Jaap eten klaar staan, wederom pasta, met noten en liters vocht. Nu volgt een riskanter stukje: de oversteek van het Adventfjorden in een kayak zonder droogpak. De watertemperatuur is 3 graden. We gaan er maar vanuit dat we niet omslaan. No guts no glory want zo winnen we bijna een half uur worstelen met de droogpakken. Het geweer is het enige dat waterdicht verpakt meegaat. Er liggen nog wat flinke ijsschotsen en ook hier werd een week geleden nog een ijsbeer gezien.

We slepen de kayak de kant op en beginnen aan de klim naar Sneheim bij Hjorthfjellet (556 m.) en stevige klim die we in 45 minuten maken. Johan gaat nu voorop, ik volg wel in een vergelijkbaar tempo maar moet de energie dieper zoeken. Het laatste stuk is erg steil en ligt vol met losse stenen. Bovenaan staat een oude mijnwerkershut welke nu een monument is. We houden te lang pauze en verspillen onze voorsprong van de snelle klim. Afdalen is bovendien erg lastig en duurt lang. We troosten ons met het prachtige uitzicht over Longyearbyen. De zon begint nu ook te schijnen. 's Nachts is vaak zonnig weer, terwijl het overdag grijs en grauw is. Waar ter wereld vind je dat nu?

Ik drink een Red-Bull en we kayakken terug. Ik heb vleugels en trek voor mijn gevoel de boot vooruit. Johan heeft nu een dipje en ik moet hem wat oppeppen. De fietsen staan al klaar om naar de volgende twee toppen te rijden aan de stadsrand. Vanaf nu moeten we het zonder externe hulp doen en dat betekent nog snel voedsel innemen, drinken en slim inpakken. Ik laat mijn rugtas hierna altijd bij de fietsen, dat scheelt weer slepen en een bezwete rug. Sukkertoppen (371 m.) is het eerste van de twee toppen die we zonder tussentijds dalen willen doen. We rennen naar boven en staan binnen een half uur bij het boek waar we onze naam inschrijven. De tweede top is wel te zien maar dat betekent of omlopen of afdalen en weer klimmen. We besluiten over de hoogtelijn om te lopen maar uiteindelijk blijkt dat niet zo slim: we doen er 40 minuten over om een puinhelling te traverseren, terwijl afdalen en weer klimmen in maximaal dezelfde tijd zou moeten kunnen. Wel kunnen we nu nummer 8 en 9 (Lindholmhogda, 363 m.) afstrepen.

We fietsen het hele eind door Adventdalen richting Gruve 6 (325 m.) en Varden bij Bolterdalen (150 m.) Deze laatste blijkt zo'n 2,5 kilometer een vallei in te liggen zodat we er 5 kilometer voor moeten lopen. Hoewel de laagste, is het de meest tijdrovende “top”. De wandeling voert namelijk niet over een pad maar over puinhellingen en door moerasgronden. Gruve 6 is ook geen pretje: we lopen omhoog via de oude kolentransportbanen maar de klim is steil en we beginnen moe te worden. Ergens rond half zes in de ochtend komen we nu terug bij de fietsen. We hebben nog anderhalf uur te gaan om vijftien kilometer te fietsen, 300 meter te klimmen en te dalen en dan de finish te halen. Ik ben al volledig uitgedroogd en drink mijn laatste Red-Bull. Vanaf nu telt het lichaam niet meer, nu komt het op de geest aan.

Nu ben ik van nature geen doorzetter. Ik ben niet competitief ingesteld, laat een ander graag winnen en zoek graag naar uitvluchten om even te kunnen rusten of een ander te plan te volgen. Het probleem is nu dat ik met Johan heb afgesproken door te gaan tot het einde en zolang ik nog kan lopen is er geen einde. Opgeven is er niet bij en uitrusten ook niet. We zitten op koers voor de recordtijd van twintig uur maar zullen tot het uiterste moeten gaan.

Tot overmaat van ramp begint het te regenen en te waaien en fietsen we met koude striemen in het gezicht. Ik vecht met de fiets om in de vuile wind van Johan te blijven, die stoicijns blijft doorfietsen. Ik bereik het punt waarop ik zelf zou hebben opgegeven maar omwille van ons record zet ik door. Waarom eigenlijk? Wat kan het iemand anders schelen of we deze tocht in twintig uur of in twintig dagen maken? Wie bewijzen we nu wat? Wie zou ons zien als we nu de fietsen in de berm zouden zetten en om half zes in de ochtend langs de kant van de weg zouden zitten om uit te rusten? Iedere omwenteling kost nu kracht en ik voel deze wegvloeien. Ik ben nu klaar van de fiets te stappen, deze weg te smijten en tegen de wind te brullen dat ik opgeef. Ik slaak een oerkreet en trap de pedalen nog eens rond, Longyearbyen is nu weer in zicht. Ik ga naast Johan fietsen en zeg dat ik diep moest gaan. Als hij zegt dat voor hem hetzelfde geldt geeft dat me vreemd genoeg kracht. We peddelen de pedalen rond en komen eindelijk aan onderaan de laatste top: Varden bij Plataberget (329 m.).

Ik druk een halve reep chocolade in mijn mond maar wacht niet tot ik de energie in mijn bloed voel komen. Johan loopt voorop en begint te klimmen. De man met de hamer wacht nu op me en slaat me neer. Ik kan niet meer. Wil ik nog wel? Ik zie Johan omhoog klauteren. Hij roept dat we er bijna zijn en dat het nog maar even duurt. Ik zet nog een paar stappen maar kan echt niet verder. Ik wil roepen dat hij maar alleen moet gaan maar de kracht ontbreekt me. “Verstand op nul, lopen!” roept Johan nu en dan, eindelijk, bereik ik dat punt waarop vermoeidheid overgaat en mijn voeten weer bewegen. Niet snel, van steen naar steen, maar ik ga vooruit. De suikerspiegel van mijn bloed stijgt nu snel en ik kan verder lopen. Ik voel dat het kan, dat we de twintig uur nog kunnen halen en dat we verdomme de eersten zullen zijn! Ik loop nu sneller en zie Johan soms boven me op de helling. Nog even steil en dan wordt het vlakker: ik zie nu de stapel stenen waar het topboek ligt en kijk op mijn horloge: half zeven. Nog een half uur om af te dalen en terug naar het beginpunt te fietsen. Het is mogelijk!

Johan wacht me op en we omhelzen en feliciteren elkaar. De laatste top deden we in ongeveer 25 minuten. De laatste notitie in het boek en we dalen met vernieuwde krachten en vermoeide benen af naar beneden. Om kwart voor zeven zitten we weer op de fiets en bewegen richting Ny-Byen waar we zijn begonnen, helaas op vals plat bergop. Jaap staat te wachten en had het schijnbaar niet meer zien gebeuren, maar we fietsen langs hem en exact 19 uur en 52 minuten na ons vertrek stappen we weer naar binnen.

Twintig uur leek ons eigenlijk wel een mooi getal, zonder na te gaan of het wel zou kunnen. We gaven onszelf 50% kans om het te redden maar vooral ook 50% het niet te redden (wat natuurlijk op hetzelfde neerkomt maar psychologisch een ander uitgangspunt betreft). Een blessure zou fataal zijn, evenals een hongerklop. Dat het toch in het laatste uur mis dreigde te gaan is interessant voor een evaluatie: wat als we nu nog een top hadden moeten beklimmen, was de inzinking dan op een ander moment gekomen? En wat maakt eigenlijk dat je opgeeft of doorgaat? Kan ik deze ervaring gebruiken in andere momenten? Wat is het belang van een tochtpartner bij dergelijke uitdagingen? En wat is in godsnaam het nut ervan?

Daarvan heb ik nog steeds geen idee, maar heb het maar wel mooi gedaan. Niet meer en niet minder.

Foto's Spitsbergen wandeling

2011-08-04T17:58:00.000+02:00

Laatste bord voor verlaten van Longyearbyen

Kamperen bij Tunabreen

Arctic whitlow grass

Tochtpartner Kevin

Vossenschedel

Lenin in Barentsburg

Twee weken alles op de rug mee

Kleine alkjes

Altijd gezelschap: Svalbard rendier

Tunabreen, doel tweede wandeling

Verplichte topfoto bij Von Post gletsjer

Smeltwater in het ijs

Moss campion

Mijzelf

Mijntje met struikledraad, vertuid met scheerlijnen

Schietoefeningen

Polar cress

Een van de tientallen riviertjes die we overstaken

Gevolg van vorstverwering: stenen vallen uit elkaar

Mijn nummer 3 in Endalen

Voor vertrek

De rivier over

2011-08-02T03:48:00.001+02:00

Het water is koud! Mijn ballen trekken zich spontaan terug onder mijn oksels terwijl het water tot boven mijn navel stijgt. Op blote voeten en alleen in onderbroek en jas een rivier oversteken is natuurlijk ook niet echt aan te raden, maar het scheelt ons een volledige dag omlopen. De kleur van het water is vuilbruin van de vele sedimenten die het gletsjerwater met zich mee voert. Ik moet nog een meter of 30 naar de overkant maar kan niet zien hoe diep het voor me is. De sterke wind stuwt het water op tegen de stroomrichting in zodat een chaotisch patroon ontstaat aan de oppervlakte. Wervelingen verraden ondiepere stukken en ik probeer die op te zoeken maar de modderige ondergrond maakt dat ik weg blijf zakken in het slik.

Oversteekpunt Sassenelva, waar deze in Isfjorden uitstroomt

De oversteek van de Sassenelva op Nordenskioldland was door ons al dagen voorzien en ik heb me al de hele dag lopen opladen. De adrenaline houdt mijn lijf warm en ik vecht me vastberaden een weg door de rivier naar de overkant met mijn rugzak op de rug. Omdat ik alles in waterdichte zakken heb verpakt begint de tas te drijven op mijn rug. Ik kan nog nauwelijks de bodem raken met de voeten en zwem als een hondje naar de overkant.

Oversteek Sassenelva

Ik ben een delta van bijna 500 meter modder en ijskoud water overgestoken in mijn onderbroek en op blote voeten en juich het uit als ik de overkant bereik. Mijn tochtpartner Kevin is wat korter en loopt achter me met het geweer op zijn rug. Dat mag absoluut niet nat worden dus ben ik voorgegaan om de weg te zoeken. Hij zakt tot de kin in het water en ik zie hem spartelen. Even overweeg ik het water in te springen en hem te helpen maar vastberaden werkt hij zich een weg naar de overkant. We redden het!!

We hebben er samen een ruime twee weken opzitten waarin we zo'n 200 kilometer over het centrale deel van West-Spitsbergen hebben gewandeld. Twee cirkels van 100 kilometer elk beginnend en eindigend in Longyearbyen. Veel uren lopen door de enorme oervalleien die door gletsjers en hun rivieren zijn gevormd. Tientallen rendieren die verbaasd naar ons kijken. Ieder meer dan twintig kilo's op de rug, hoofdzakelijk eten en beveiliging tegen de ijsberen. Steile beklimmingen uit rivierdalen over wanden van losse gravel en ijs. Koude nachten met weinig anders om ons te verwarmen dan het dons in onze slaapzak. Grijze luchten en weinig zon, maar gelukkig ook geen regen.

Rivierdal

Hoewel de kans bestond zijn we uiteindelijk geen ijsbeer tegengekomen. Die horen ook meer oostelijk en noordelijk voor te komen maar verdwaalde jonge exemplaren zijn gesignaleerd en vorig jaar nog is iemand zijn tent uitgesleurd door een beer en net boven Longyearbyen staat een monument voor een meisje dat een aantal jaar geleden op die plek werd gedood door een beer. Wij dragen een oud Mauser grendelgeweer, waar de vorige eigenaren hun merk op hebben achtergelaten: een adelaar met hakenkruis. Oud maar betrouwbaar en krachtig. We oefenen er slechts mee en hebben de jachtmunitie nooit gebruikt. Daarnaast een signaalpistool en een set mijntjes met struikeldraad die we rondom de tent opzetten 's avonds. Mocht er iemand of iets bij de tent willen komen dan ontploft er hopelijk een mijntje met een flits en een knal. Hoewel we lang twijfelen of de opstelling uberhaupt wel werkt worden we de laatste ochtend gewekt met een flits en een knal. Een rendier liep tegen de draad en trok de pin uit de mijn.Uit de tent gekomen staat het dier tien meter verderop te herkauwen en kijkt ons onschuldig aan. We halen opgelucht adem, ruimen de tent op en lopen na 16 nachten kamperen Longyearbyen weer binnen.

Foto's zeilen rond Spitsbergen

2011-07-29T16:40:00.000+02:00

Een tocht van bijna drie weken langs de kusten van noord- en west-Spitsbergen levert natuurlijk honderden foto's op. Een selectie:

Kleine alken

Figuur in de rotsen bij Trygghamna

Buste van poolheld Amundsen in Ny-Alesund

Resten van een Duits weerstation uit de oorlog roesten langzaam weg

's Nachts het bed uit omdat er ijs ligt rond de boot

Beer slaapt zijn roes uit

Fotograferen vanaf de boeg, in het water een walviskarkas

Twee gewone vinvissen komen omhoog naast de boot

Liefdefjord

Gletsjers domineren het landschap

Robert heeft de grootste lens en ziet dus het meeste dierenleven

Bloemetjes met onbekende naam

We bereiken 80 graden noord bij Moffen-eiland!

Zeer langzaam groeiende korstmossen op bijzonder sedimentair gesteente

Zodiac racen in het Liefdefjord op spiegelglad water

Ikzelf

Foto's tocht Noorwegen - Spitsbergen

2011-07-29T15:46:00.000+02:00

Op Spitsbergen is het vinden van een geschikte internetverbinding en tijd om foto's en verhalen te uploaden niet makkelijk. Het heeft dus even geduurd voor ik deze foto's van de tocht naar Spitsbergen toe kon plaatsen. Binnenkort meer foto's en verhalen!

Kust Bereneiland met een Noordse stormvogel

Roze steenbreek is overal aanwezig

Dick (mijn vader) en Ben (bemanning)

Vader en zoon op Bereneiland, onderweg naar Spitsbergen!

Strand en ijs, bijna een zomerse combinatie!

Wandelen op Bereneiland naar het meteostation

Voet aan wal op Spitsbergen in de Hornsund

Hornsund in juni

Ik spot de eerste ijsbeer!!! Deze eet ganzeneieren

Walrussen in het water voor Isfjorden

Een schedel van een gestrande walvis

Oversteken van een riviertje met Andre op de rug

Poolzomer

2011-07-10T23:07:00.003+02:00

Na een dag vol storm begint de zon rond middernacht te schijnen. De steile hellingen boven Longyearbyen worden verlicht door de zon die vanuit het noorden precies door het fjord weet te stralen. Het is zomer op Spitsbergen.

Tijdens de laatste drie weken werd ik me ervan bewust hoe kwetsbaar het poolklimaat is. Eergisteren nog zag ik korstmossen die in tientallen jaren een cirkel van tien centimeter doorsnee hebben gevormd. Sommige dwergwilgen zijn 50 jaar oud en nog kleiner dan het kleinste kootje van mijn pink. De enorme slachtingen van walvissen en walrussen zijn de populaties na honderden jaren nog steeds niet te boven. Op de stranden vinden we stammen Siberisch hout, aangespoeld vanuit de rivieren en de stromingen in de Barents zee. Wanneer je de ringen zou bekijken zou duidelijk worden dat sommige stammen honderd jaar oud zijn, of meer. Groei en afbraak van biologische systemen verloopt zeer langzaam in de poolgebieden, vandaar de kwetsbaarheid. Het zoeken naar olie door Canadese, Noorse en Amerikaanse bedrijven is dan ook vragen om problemen en rampen in de toekomst.

Anne-Floor en Colette op de uitkijk

Tijdens onze tocht langs de fjorden van de west en noordkust van Spitsbergen zagen we zowel de sporen van menselijke hebzucht als van de vergankelijkheid van diezelfde mens. Uiteindelijk overwint de natuur met de enorme krachten die ze vrij kan maken. Gletsjers overspoelen uiteindelijk de huizen en de extreme omstandigheden maken het de mensen zeer moeilijk. Smeerernburg, een 17e eeuwse walvisvangstnederzetting van Nederlanders is totaal vergaan en spoelt langzaam in zee. In Ny Alesund is de steenkoolmijnbouw stilgelegd omdat men de ondergrondse branden en explosies niet onder controle kreeg. In Ny London staan de stille getuigen van een poging marmer te zagen en te verschepen. Door de vorstwerking viel de steen al op zee uit elkaar in stukken. En als ultiem bewijs dat de natuur er altijd boven op komt zwemmen als we het Wijdefjord binnenvaren twee vinvissen naast de boot en laten ons schommelen door de waterverplaatsing.

IJsbeer bij Mariahamna

Het zien van ijsberen en walvissen behoort natuurlijk tot de hoogtepunten van een tocht over, rond en langs Spitsbergen. Het zien van ijsberen die delen van een karkas van een walvis omhoogduiken en eten is helemaal geweldig. Nadien gooiden we het anker uit en gingen slapen met zicht op twee slapende beren op de wal.

De dwergvinvis is nooit bejaagd en komt in redelijke aantallen voor. We hebben er vanaf de Noorse kust al zo'n twintg of dertig gezien, vaak op redelijke afstand van het schip. Een heel bijzondere ontmoeting vond plaats op een volledig windstille en wolkenloze dag. Het heldere water vormde een spiegel voor de bergen en de langzaam draaiende schroef trok een dwergvinvis aan. Ik klom in de mast en maakte foto's van het dier dat op meters aan ons voorbij zwom, waarbij het ontbreken van golven een hallucinogeen effect hebben omdat de diepte in de foto volledig ontbreekt en de vinvis lijkt te zweven.

Greet fotografeert een voorbijglijdende dwergvinvis

De komende weken exploreer ik Spitsbergen te voet. In twee tochten van elk tien dagen loop ik met een kameraad over Nordenskioldland in centraal Spitsbergen. Ik heb al kunnen ervaren hoe zwaar het arctisch terrein kan zijn en ben dus oprecht benieuwd of we onze doelstellingen gaan halen. We zullen eerst westelijk lopen, uiteindelijk het russische door Nederlanders gestichte dorp Barentsburg bezoeken daarna richting de Tunabreen-gletsjer lopen. Over tien dagen weer bericht!

Op Amsterdameiland vinden we resten van een houten sloeproer

IJs voor de gintonic halen

Pal noord

2011-06-22T17:38:00.003+02:00

Spitsbergen doet zijn naam eer aan en urenlang is dat het enige dat we zien van het eiland. Vanuit Bereneiland zeilen we een dag en een nacht in de richting van Spitsbergen. Ergens middenin de nacht doemen de eerste bergen op, op de kaart meten we een afstand van maar liefst 120 kilometer! Vanwege de bolling van de aarde over die afstand zien we nog slechts de toppen van de bergen.

Vinvissen rond de boot!

Vijf dagen eerder: zodra we de Noorse scheren boven Tromso hebben verlaten zoeken we de N op het kompas en zeilen enkele dagen noord. De wind is vrij sterk en noordoostelijk zodat we zeeziek worden en niet al te snel vooruit komen. Na een dag is het ergste voorbij en kunnen we er weer van genieten. Het licht, dat nu echt 24 uur per dag om ons heen is blijft me verbazen, hoewel ik er al weken aan blootgesteld ben.

De langste dag nadert en dat betekent dat de zon niet meer dan 35 en minder dan 11 graden boven de horizon staat. Omdat een hogedruk gebied voor goed weer zorgt zien we continue de zon om ons heen draaien. Midden in de nacht om 12:00 UTC (als de zon boven de Greenwich meridiaan staat) schijnt ze ons in het gezicht en midden op de dag recht in de rug. Bij ons aan boord zijn drie ervaren astronavigatoren en met de sextant meten ze het een en ander na.

Ben leert ons de sextant

Na krap 3 dagen varen duikt Bereneiland op uit de laaghangende wolken en gooien we het anker uit bij Kaap Duner en varen naar land. De naam Bereneiland is door Willem Barentz gegeven ter herinnering aan een langdurig gevecht met een ijsbeer in juni 1596. Destijds zeilde hij met Heemskerck en De Rijp om de Noord op zoek naar een alternatieve doorgang naar Indie en China. Net als eerder in Straat Le Maire bevind ik me nu langs koude kusten die door Nederlanders werden ontdekt. Het verhaal van Willem Barentz, de overwintering op Nova Zembla en het verslag van Gerrit de Veer die minutieus bijhield waar men was en wat men meemaakte zijn wereldberoemd in poolkringen. Barentz is ook de naamgever van Spitsbergen en met zijn eigen naam aan de zee tussen Spitsbergen en Nova Zembla, al was dat postuum nadat hij op de terugweg vanuit Nova Zembla overleed.

Voet aan wal op Spitsbergen in de Hornsund

Bereneiland is zonnig als we aan land gaan. Bijzonder voor een eiland dat 25 dagen per maand in de mist ligt en we kunnen dus het gehele eiland overzien. Dat wil zeggen alle 15 bij 8 kilometers want erg groot is het niet. Het is niet waarschijnlijk dat we beren tegenkomen maar een van ons gaat gewapend met een geweer mee als we naar het meteorologische station wandelen tussen de vele meertjes die op de noordzijde van het eiland liggen. Uiteraard zien we geen enkele ijsbeer.

IJs in het water en op het land

Het station is geplaatst om weergegevens te verzamelen en door te sturen naar het vasteland. De meteorologische omstandigheden in arctische gebieden zijn van grote invloed op het weer in Europa en er zijn niet heel veel vaste meetpunten. Vroeger werden er ook radio-uitzendingen gedaan voor de scheepvaart maar het radiostation is nu definitief gestopt met uitzenden. In de cursus Marcom-A leerde ik nog dat in de buurt van Spitsbergen geen satellietcommunicatie mogelijk was met de geostationaire satellieten die ten behoeve van de scheepvaart boven de evenaar rondhangen. We bevinden ons eenvoudigweg te ver noordelijk om die satellieten nog te kunnen zien. Dat blijkt nu allemaal theorie want tot 78° 30' is Inmarsat in de praktijk nog te gebruiken. Gelukkig maar want onze lange en middengolf radio is uitgevallen en Navtex berichten komen ook niet meer door zodat we geen idee hebben van het weer in de wijde omgeving.

Met z'n drieen worden we vervolgens lid van de Naakt-baad-vereniging op Bereneiland en krijgen we een officieel diploma en badge. Om lid te worden moet je naakt in de zee onder water gaan en dat ten overstaan van tenminste een lid van het tegenovergestelde geslacht. Het water is 2,4 graden Celsius en de lucht -1,0 en we blijven er niet lang in maar bemachtigen wel het lidmaatschap. In de fjorden had ik al eerder gezwommen in koud water maar dit is toch wel erg koud! Mijn voeten veranderen in ijsklompen en ik voel mijn huid niet meer als ik me afdroog.

Twee dagen later zetten we voet aan wal op Spitsbergen in de Hornsund, een fjord in het zuiden. We varen langs de ijsgrens op zoek naar robben en beren. De eerste vinden we genoeg, van de tweede zien we slechts sporen in de sneeuw. Desalsniettemin erg indrukwekkend want de sporen zijn zo lang als mijn hand. Hoewel de kansen op ijsberen in dit gebied erg groot zijn moeten we toch anderhalve dag wachten tot we er een zien. We hadden net een wandeling gemaakt en waren aan het laatste stuk varen naar Longyearbyen begonnen toen ik 2 mijl weg op de kust een witte figuur ontdekte die erg on-rendierlijk liep. Rendieren zijn ook wit en in veel grotere aantallen aanwezig namelijk. Met volle kracht erop af en dichterbij gekomen leek het alwel zeker om een beer te gaan.

We hadden allemaal veel gelezen over ijsberen, foto's en films bekeken en in Artis de beren bekeken maar dat haalt het niet bij de ijsbeer in het wild. Het grootste landroofdier ter wereld is ook echt groot! Op zijn dooie akkertje liep de beer over rotsen en sneeuwvelden op zoek naar ganzeneieren. We kropen dichterbij met de boot naar de kust en de beer keek ons aan. Vanwege het ronde voorkomen van de kop is dat best een schattig gezicht: 3 zwarte rondjes in een wit pluizige bal en een nieuwsgierige blik in de ogen. Onverstoord leek hij (of zij?) verder te gaan met de maaltijd brandganzeneieren. Uiteraard een schitterende fotogelegenheid voor ons hoewel alleen een camera met flinke zoom echt goede foto's kan maken over deze afstand (50-70 meter).

De Anne-Margaretha in de Hornsund op Spitsbergen

Het geluk lachte ons toe want bij het invaren van Isfjord zagen we dezelfde dag ook onze eerste walrussen die beleefd afstand hielden tot de boot. Al met al een van de beste reizen die ik met de Anne-Margaretha maakt vanwege de verscheidenheid aan belevenissen en dieren die we zagen.

Zeeziek

2011-06-21T16:45:00.000+02:00

Voor het eerst in mijn leven hang ik kotsend over de railing. Het weee gevoel in mijn maag is overgeslagen naar alle delen van mijn lichaam en ik moet vechten tegen de apathie. Ik ben zojuist opgestaan van mijn bed voorin het schip omdat blijven liggen geen zin had: ik werd er door de golven uitgesmeten. Rond 10 uur 's avonds verlaten we de beschutting van de eilanden van Noord-Noorwegen en kiezen ruim sop richting Bereneiland. Om 12 uur begint mijn wacht maar ruim voor die tijd ben ik al wakker: ik kom geregeld omhoog van de matras waarop ik lig en wordt dan met enige kracht weer teruggeworpen.

Vertrek uit Narvik

Voor anker op Bereneiland

Omdat voorin aankleden niet gaat (op een been staan en mijn zeilbroek aandoen lukt niet, laat staan het bukken voor de sokken en de laarzen) neem ik alles mee naar de stuurhut. Een muffe smaak in mijn mond waarschuwt me al en ik hang net in mijn zwemvest als ik de vissen voor de eerste keer voer. Ik ben niet de enige, maar liefst driekwart van de bemanning lijdt onder dezelfde aandoening.

Zij zijn niet zeeziek...

Ik kan me de keren dat ik dreigde zeeziek te worden nog allemaal herinneren, ze zijn op een hand te tellen. Die eerste keer op zee, met zuidwest 7 voor Ijmuiden was heftig, evenals koken op zee toen we Valdivia in Chili uitvoeren. De derde keer was in Argentinie toen we na een week stilliggen weer op zee kwamen. Maar tot overgeven kwam het nog nooit. Dat vind ik niet eens het ergste, een lege maag voelt juist prettiger en het zal een volle dag duren voor ik weer iets eet of drink. Erger is de lusteloosheid en de algehele desinteresse in wat er om je heen gebeurt. Het wordt een enorme uitdaging om de drie meter naar de kaartentafel af te leggen en de positie in de kaart te tekenen of het logboek in te vullen. Alleen buiten achter het stuurwiel knap je weer wat op, in de frisse lucht en met een horizon op de achtergrond.

Ben en Heinz strijken de fok

De wind is vrij sterk, kracht acht uit het noordoosten en de golven lopen zo voor de Noorse kust op tot een meter of vier, vijf. Er staan vrij korte rollers vanwege de ondiepe zee. Als we een tweede rif in het grootzeil zetten moet ik het voordek op en voor het eerst op de Anne Margaretha haak ik mezelf bewust vast omdat ik mezelf niet vertrouw te kunnen vasthouden als we door een breker worden getroffen. Het rif moet worden gezet door de smeerreep over de lier strak te draaien maar dat kost zeer veel kracht. Kracht welke ik nu mis. Halverwege voel ik mijn maag weer opkomen en ik kan me nog net omdraaien om over het dek te kotsen. Het overkomende zeewater spoelt het dek wel weer schoon. Daarna draai ik verder want het rif moet erin. De apathie is nu het grootste gevaar omdat je fouten kunt maken, bijvoorbeeld met de lier of de verschillende smeerrepen. Het kan je gewoon allemaal niets meer schelen.

Ik slaap in de uren tussen de wachten, alleen is het lastig om in bed te geraken. Ik slaap namelijk in het voorschip en die vijftien meter lopen zijn net teveel. Zodra ik voorin ben en mijn kleren uit wil trekken (thermogoed, fleecebroek, fleecetrui, zeilbroek, zeiljas en zwemvest) word ik namelijk weer misselijk. Kokhalzend hang ik over de wc maar mijn maag is al leeg. De wacht daarop vind ik de oplossing erin dat ik mijn kleren in de stuurhut uittrek en dan direct in bed ga liggen. Ook ben ik maar in een vrij bed aan de lijkant van het schip gaan slapen, daar hoef ik mezelf tenminste niet vast te houden in mijn bed maar wordt vanzelf tegen de wand gedrukt, slechts enkele centimeters van het voorbijsnellende zeewater.

Noordse stormvogels volgen ons dag en nacht

Een dag later is het ergste achter de rug: de wind is ingezakt, de golven zijn minder en er wordt weer gelachen en gegeten. De zee heeft laten zien wie er werkelijk de baas is en we hebbben onze offers gebracht aan Neptunus. Iedereen heeft het zwaar gehad en we zijn blij dat Bereneiland nadert.

Sporen van geluk

2011-06-07T19:16:00.002+02:00

De mist trekt nu snel naderbij en ik haast me sneller naar de rand van het plateau boven het dal. Net als ik bij de laatste richel aankom glijdt de wolk langs me en ontneemt het zicht naar links. Rechts van me, beneden, zie ik nog net het dal waarin ik de volgende dag wil lopen. Ik verspil weinig tijd met kijken naar de sneeuwcondities daar, ik zie immers toch niets al was dit wel het doel van de wandeling van vandaag, en haast me terug in de richting van de berghut waar ik verblijf.

Op weg naar boven

Nu komt mijn kompas van pas en en ik stel snel de richting van de hut vast op de kaart, 350 graden kompaskoers, en zoek mijn weg door de sneeuwvelden. Door van steen naar steen, met tussenafstanden van zo'n 50 meter te lopen kun je er redelijk zeker van zijn dat je in een richting loopt. Door bij iedere bereikte steen te peilen op de volgende kun je zo een route vaststellen, die echter wel dwars door het terrein loopt en geen ruimte overlaat om in te spelen op plaatselijke condities.

Ik bevind me in de Noorse bergen boven Narvik. Gisteren heb ik de trein genomen en ben uitgestapt in Katterat, 2 huizen en een stationsgebouw, en ben naar de hut in het Hunddal gelopen, zo'n 3 uur door de sneeuw. Het weer is slecht met veel lage bewolking en de sneeuw is nog diep, al zijn de bergwateren al zwanger van de aanstormende zomer. Het is waarschijnlijk dat er niemand anders is binnen de 10 kilometer om me heen en ik geniet intens van het “zijn”.

Net als op zee vergeet ik de drukke wereld met Internet, telefoons en informatie Wat me zo aantrekt in deze bergwereld is de absolute eerlijkheid die er te vinden is. Het gaat hier slechts om mij en de natuur, een directe confrontatie die ik nooit kan winnen maar waarin een gelijkspel wel mogelijk is. De enige informatie die tot me komt is de stilte, die 's nachts oorverdovend kan zijn. Ik heb bewust mijn muziekspeler thuisgelaten.

Verjaardag!

Als ik me de volgende dag omdraai tijdens de wandeling en de 20 kilo op mijn rug even ongemakkelijk aan mijn schouder trekt, de wind de regen in mijn gezicht blaast en de huid rond mijn ogen bijna doet bevriezen kan ik alleen maar lachen! Het zoeken naar de juiste route door de velden met sneeuw en rotspartijen neemt al mijn aandacht in beslag en ik kan alleen maar gissen hoeveel meters ik nog moet lopen totdat ik bij de schuilhut kom. Het lopen op de sneeuw is op deze hoogte niet zo lastig: aan het einde van de winter zak je er nauwelijks in weg, behalve aan de randen. Daar voel ik het dek geregeld onder mijn voeten bezwijken en af en toe zak ik tot aan mijn bovenbeen in de sneeuw. Dan zet ik mijn wandelstokken en andere been snel in de sneeuw en verleg de druk. Meestal is dat genoeg en loop ik slechts de eerste meters tot de knieen door de sneeuw.

Het pad (rechts een rood geverfde steen)

Slechts eenmaal maak ik een fout en mijn toch al zwakke linkerknie komt hard in aanraking met een zich onder de sneeuw bevindende rots. Ik schreeuw het uit van de pijn maar er is helemaal niemand die me zou kunnen horen. “Doorlopen, doorbloeden” is het enige wat ik kan bedenken en ondanks de pijn beweeg ik mijn knie voor de volgende stap. Na 20 stappen is de pijn weg en bedenk ik wat ik gedaan zou hebben als ik echt een probleem aan een been zou hebben.

Ik ben in 5 dagen 1 persoon tegengekomen: Artur uit Oostenrijk studeert in Stockholm en brengt naar eigen zeggen thuis ieder vrij moment in de bergen door. Hij komt uit de tegenovergestelde richting zodat ik zijn sporen kan volgen door de sneeuw en hij overtuigt me ook dat mijn voorgenomen route naar Abisko mogelijk is, ondanks afraden van de Noorse bergwandelvereniging. Hij vertelt me dat hij zich op en skipiste veel bedreigder voelt dan alleen in de bergen waar hij precies de risico's van iedere beweging en actie kan inschatten. Zo voel ik dat ook: met ervaring en uitrusting weet je precies waar je grenzen liggen en ik heb nergens het gevoel dat ik die overschrijd. Artur is wel een keer gevallen, net als ik, en hij vertelt me dat zijn hoofd op 3 centimeter van een steen tot stilstand kwam toen hij uitgleed in de sneeuw. Waarschijnlijk had ik hem dan gevonden in de sneeuw.

De zomer komt!

We vieren mijn verjaardag gezamenlijk in de berghut van Hunddalen. Het is er warm door het vuur dat we hebben opgestookt in de houtkachel en ik heb wat whiskey meegenomen die we gedeeltelijk opdrinken. 32 jaar alweer en ik bedenk me dat ik twee jaar geleden in Ushuaia bovenop een berg in ongeveer dezelfde weersomstandigheden mijn verjaardag “vierde”. Ik ben blij met de richting die ik aan mijn leven geef. Vier jaar geleden stond ik voor een klas met kinderen. Ik had nu ook voor een klas verveelde pubers kunnen staan, maar kies duizendmaal liever voor dit leven.

Mijn zintuigen worden scherper naarmate ik langer alleen ben in de natuur. Mijn lichaam past zich aan aan de temperaturen buiten en ik begin mezelf steeds meer te ruiken al komt dat waarschijnlijk doordat wassen hier niet echt mogelijk is. Ik word aangevallen door het mannetje van een paartje kleinste jagers en waan me even terug op South Georgia toen zijn neefje de antarctische grote jager me zo'n beetje de muts van het hoofd trok. Deze vogel weet ook niet van ophouden en ik moet me met mijn wandelstokken afweren terwijl ik door de sneeuw ploeter. Ik ben blij als ik van ze af ben.

Mannetje kleinste jager

Overal in de sneeuw vind ik dode lemmingen. Vreemd genoeg liggen ze allemaal middenin de sneeuw zonder sporen daaromheen en liggen de ingewanden er altijd naast. Het zijn er tientallen dus ik vermoed een patroon. Waarschijnlijk een roofvogel? Later lees ik dat de kleinste jager zich vooral met lemmingen voedt. Vandaar dus.

Ik zie rendieren, sporen van elanden naast de voetstap van Artur en eenmaal glijdt een arend langs de berghellingen. De grootste verrassing komt als ik middenin de sneeuw een enorme poot van een hondachtige aantref. Aangezien er geen mensensporen in de buurt zijn is het waarschijnlijk dat het de sporen van een wolf betreft. Urenlang heb ik vervolgens het gevoel dat ik niet totaal alleen ben en ik loop met mijn mes in de broekzak door. Naast wolf zitten er ook bruine beren, veelvraten en lynxen in de bossen en bergen van Lapland.

Wolvenspoor

Via het Oallavagi-dal en de hutten Cunojavre en Alla Unnakas bereik ik Zweden en de lange vallei van waarin het Nationale Park Abisko ligt, het doel van mijn wandeling. Tijd om te kamperen, ik heb mijn uitrusting immers niet voor niets meegenomen. Enerzijds wil ik mijn materiaal testen voor de aankomende tocht op Spitsbergen en anderzijds ook mijn lichaam trainen door wat extra gewicht mee te nemen op de 80 kilometer die ik door de bergen afleg. Ik kies steeds plekken met een fantastisch uitzicht over de rivier en vanuit mijn tentje in mijn slaapzak kan ik eten maken en koffie zetten met het voorbij stromende water als begeleiding.

Uitzicht vanuit mijn tent om middernacht

Ik heb 's ochtends nog geen 100 meter gelopen als een waarschuwende roep me doet stilstaan. Een paar gele ogen staart me aan vanuit een boom boven me en opeens duikt de uil naar beneden, roept nog eens en zoekt een tak in een boom of twee verderop. Zijn partner roept intussen terug dat alles nog okee is en nu zet de uil de aanval in. Biddend boven mijn hoofd lijkt hij een geschikt moment af te wachten maar kiest uiteindelijk toch voor de veilige takken om me van daar uit te beloeren. Ik zag niet vaak uilen en het zijn echt fantastische vogels. Dit is waarschijnlijk een paartje ruigpootuilen en ze maken, of hebben al, een nest vlakbij het pad. Hun concentrische verenpatroon rond de ogen geeft je het gevoel dat een heel groot dier je aan zit te kijken. Ik zie hoe snel en behendig de uil tussen de berkenboompjes doorglijdt om terug te keren op zijn uitzichtpunt, vastbesloten mij het bos uit te staren. Een heel bijzondere ontmoeting.

Ruigpootuil

Pas de 6e dag zie ik weer andere mensen. Ik schrik er bijna van en houdt eerst wat afstand. Het zijn Fransen die het vuur in de schuilhut zo hoog hebben opgestookt dat ik pardoes naar buiten vlucht om in de koele lucht te kunnen zijn. Ik kom ook wat Nederlanders tegen die terugschrokken van de sneeuw die ze op de Kungsleden tegenkwamen. Het valt me op, ook uit de verhalen van anderen, dat veel wandelaars compleet onvoorbereid het bos intrekken. Zo hoor ik over een Italiaan die alleen en met een tentje van Ikea de sneeuwvelden boven de 800 meter was ingelopen. In Nederland is een slechte voorbereiding geen probleem, maar in Lapland, met name nu in de periode tussen winter en zome, mijns inziens wel degelijk stom. Hoofdregel is: zie altijd droog en warm te blijven. Na 6 dagen alleen in de bergen ben ik nog beide en ik arriveer dan ook met energie teveel in Abisko, waar de trein naar Narvik op me wacht. Klaar voor Spitsbergen!

Foto's Lofoten

2011-05-30T22:51:00.000+02:00

Groepje orca's bij de boot, hier twee mannetjes

Erg dicht bij de boot...

Mijn moeder en haar zus waren ook mee

Eidereend

Stokvis hangt te drogen

Dorpje op de Lofoten

Zonsondergang of is het zonsopkomst?

Zelfde situatie, andere camera-instelling

Drieteenmeeuw (?)

Zodiac-tochtje met v.l.n.r. Greet, Regina, Sam, Rina, Ank en Wilfried

Beetje wandelen in de buurt

Foto's Bergen - Narvik

2011-05-21T13:06:00.002+02:00

Fjord

Weinig wind

Orca's in zicht

Bijna alle eilanden zijn bewoond

Noordpoolcirkelmonument

Bij een gletsjer

Svartisen gletsjer, Europa's laagste ijstong (100 m boven zeeniveau)

Eilandje

Afgemeerd tussen de vissers

De verse gamba's trekken vele aan

Langs de noorse kust

2011-05-16T13:06:00.000+02:00

Het lijkt wel alsof we terug de tijd in varen naarmate we noordelijker komen. Terug de lente in bedoel ik eigenlijk te zeggen, want de bomen hebben steeds minder bladeren en de bloemen lijken zich steeds verder terug te trekken in hun knoppen.

We hebben honderden van dit soort sectorlichten gezien langs de kust

We zijn aangekomen in Narvik, op 68 graden noord en dus officieel boven de poolcirkel. De stad zelf stelt niets voor. Als we mensen vragen waar het centrum is kijken ze ons glazig aan. Als er geen grote aanvoer van ijzererts had plaatsgevonden had deze havenstad nooit bestaan. We voeren over een aantal van de 34 oorlogswrakken die in de baai liggen, gevolg van Duitse en geallieerde bombardementen in 1940. Bij helder weer schijn je ze vanaf de omliggende bergen te kunnen zien liggen.

Die bergen zijn wel de moeite waard. Over enkele weken trek ik er in m'n eentje op uit om het gebied aan de Zweedse grens te verkennen. Ik hoop er wel op dat de sneeuw dan al wat meer is gesmolten. Op dit moment zijn een aantal van de skipistes vlak boven de stad nog begaanbaar.

Fjordenlandschap

Bij onze aankomst konden we de Lofoten en de Vesteralen zien liggen aan de overzijde van het Vestfjorden. We kwamen uit Bodo (100 mijl zuidelijker) en wat opviel was het enorme verre zicht, tot wel 75 kilometer ver over het water. Bergen tot 1000 meter hoog rijzen besneeuwd op uit de fjorden en vormen de reden van ons bezoek. De Lofoten vormen de zuidelijkste van deze eiland-bergen.

Stokvis

Vanuit Bergen hebben we bijna 700 mijl op de motor gevaren, geheel tegen de verwachting in: het ons al weken achtervolgende hogedrukgebied zorgt nog steeds voor zwakke oostelijke winden in plaats van veranderlijke depressies vanuit het westen. Veel wind tegen dus en frustrerend voor zeilers. Zelf merk ik ook dat ik pas opleef als de zeilen omhoog gaan en er getrimd kan worden. Met 12 mensen aan boord is er ook eigenlijk niet genoeg te doen met motorvaren: naast sturen en navigeren blijven er weinig taken over en een mens kan per etmaal maar een bepaalde hoeveelheid landschappelijke schoonheid zien voor verzadigd te raken. Ik heb mezelf maar op het koken gestort, wat voor 12 personen ook best een uitdaging is. Er is niemand afgevallen op deze reis...

Op een regenbuitje na in Bergen is het ook al weken droog. De zonsondergangen worden steeds later, of vroeger zo je wilt, en lopen al bijna over in de zonsopkomsten. Om 12 uur kun je nog prima een boek buiten lezen. Vanaf nu wordt het voor mij tot eind augustus niet meer donker en dat is best een vreemde gedachte. Lichaam en geest strijden nog om mijn reactie op het vele licht. Als zwaar toetje op de reis krijgen we nog wel een forse wind over ons heen als we Bodo verlaten. We klokken korte tijd windkracht 10.

3 uur 's nachts als de zon weer opkomt (in de buurt van Bodo)

Een hoogtepunt van de 12 dagen varen tussen Bergen en Narvik was het Geirangerfjord. Stel je een 600 meter diep water voor dat 1500 meter breed is en waar de bergen zo'n 600 meter uit het water oprijzen, loodrecht. Op een kleine richel is een boerderij gebouwd die met een uitgehakte trap is te bereiken en waar een overweldigend uitzicht op je wacht. Helaas is het iets verderop gelegen Geiranger door de commercie totaal verkracht en een flinke puist op het dal dat als Werelderfgoed staat genoteerd.

Verderop varen we langs de Torghatten: een berg met een gat erin waar je doorheen kunt kijken vanaf het water. Het verhaal over een trol en een hoed en een pijl erdoor lezen we erbij. In de buurt van deze Torghatten zien we iets bijzonders in het water: vier rugvinnen die van orca's blijken te zijn. Ik heb ze nog nooit gezien maar herken wel direct de enorme rugvin van dit roofdier. We varen langzaam dichterbij en laten de boot uitdrijven. Het grootste dier glijdt naderbij en rolt om z'n eigen as terwijl hij langs de waterlijn van de Anne Margaretha zwemt. Ik zou hem zo kunnen aanraken als ik dat zou willen. Ik vergeet helemaal foto's te maken en zelfs even adem te halen als het dier zich achter het schip omdraait, bovenkomt, ademhaalt waarbij ik zo het spuitgat in kan kijken en dan onder de boot verdwijnt. Een heel bijzondere ontmoeting en een goed signaal voor de visstand. Aanwezigheid van orca's duidt op robben en zeehonden en dat duidt weer op de aanwezigheid van vis zoals haring en kabeljauw.

Orcinus orca a.k.a killer whale

In een fjord veel zuidelijker hadden we inderdaad al eens een enorme school haringen naast de boot gehad welke met 1000-en tegelijk simultaan van de roze krill aan het eten waren. Ik hoop dat ik de komende weken wat andere walvissen kan toevoegen aan mijn waarnemingslijst. In het bijzonder de potvis, waarvan een aantal exemplaren op de route naar Spitsbergen schijnt te zitten.

De komende weken verkennen we met nieuwe gasten de Lofoten. Een van hen is mijn moeder, en omdat het toch al weer zo'n 20 jaar geleden is dat we samen op een bootje zaten nu al een leuke tocht!

Door de westelijke fjorden

2011-05-02T14:59:00.001+02:00

Vanuit het zomerse Stavanger varen we de fjorden in en ik voel me terug in Patagonia, alleen regende het daar vaker. Doel is Bergen, waar we bemanning wisselen en enkele dagen zullen blijven. Stavanger was prettig genoeg om te zijn, maar stelt niet heel veel voor. Er zijn wat oude straatjes met houten huizen en een haring-inblik-museum, maar dat was het wel. Het weer maakt een boel goed, nog steeds zonnig dankzij een hogedrukgebied dat zich boven Zuid-Noorwegen vestigt en langzaam met ons mee beweegt naar het Noorden. Wat wel opvalt in Stavanger zijn de Noorse prijzen. Sommige zaken zijn gunstig geprijsd met Nederlandse waarden, andere (zoals drank) is extreem duur. Dat wisten we natuurlijk al wel, maar een blikje bier voor 4 euro in de supermarkt is wel erg veel!

De inkomsten in dit deel van Noorwegen komen uit de olie en de vis. De lonen liggen extreem hoog voor Nederlandse begrippen (een net afgestudeerde ingenieur verdient rond de 70.000 euro per jaar) en voor andere werknemers is het ook prettig leven: een man die we ontmoeten werkt twee weken op een platform en is dan vier weken vrij, tegen een goed loon. Er is slechts een tarief voor inkomstenbelasting en de BTW op alles is 20%.

We bezoeken het Lysefjord, meren af aan een rotswand (zie foto's vorige bericht) en klimmen de volgende dag naar de Preikestolen. We waren er al onderlangs gevaren, maar van bovenaf is het minstens zo indrukwekkend: een loodrechte muur van 600 meter hoogte, waar het naderen van de rand (zonder hek!) je het klamme zweet doet uitbreken. Het is erg druk met dagjestoeristen die vanaf de parkeerplaats zijn komen lopen, maar de wandeling is zeker de moeite waard al neem ik de volgende keer de niet-gebakende paden.

Een lange dag varen brengt ons in Sundal. Als we een stuk buitenom over zee moeten steekt de wind op en moeten de zeilen wat worden ingenomen. We gaan een uurtje tekeer als in de wasmachine, terwijl ik probeer het vlees te braden maar als we weer achter de eilanden verdwenen is de vervelende deining weg en liggen we alleen nog maar schuin. Het wordt een latertje en net voor twaalf gaan de zeilen omlaag en varen we nog een paar uur door op de motor naar een mooi klein kaaitje in een dorp van drie huizen. Pas de volgende ochtend zien we de enorme schoonheid van deze plek als we wakker worden. Een bladstil fjord ligt aan bakboord en aan stuurboord eindigt het steile dal waarboven een gletsjer troont als een ijskoning. Volgens Heinz kwam de gletsjer nog geen twintig jaar geleden een heel stuk verder en lokale foto's bevestigen dat. De gletsjer is een uitloper van de Folgefonne, een vrij omvangrijke ijskap tussen Hardangerfjord en Hardangervidda.

We lopen erheen maar moeten opgeven als er nog teveel sneeuw blijkt te liggen boven de 800 meter. We zijn ook wat te laat vertrokken om de geplande tocht naar de berghut af te maken en genieten dus van het uitzicht over het dal waardoor we omhoogkwamen en waarin we bij het fjord nog net de masten van de Anne-Margaretha kunnen onderscheiden. Tientallen bloeiende boterbloemachtigen verwelkomen ondertussen de lente en ik neem de omgeving goed in me op voor als we hier op de terugweg weer stoppen. Dan ga ik zeker hogerop en zoek ik de gletjer op.

Via het Hardangerfjord en Bjornafjord komen we in Tysnes en uiteindelijk in Bergen terecht. Het weer is de gehele reis fantastisch geweest, zeker als je in ogenschouw neemt dat het in dit deel van Noorwegen eigenlijk altijd hoort te regenen. We hebben ongeveer 500 mijl afgelegd waarvan zo'n 350 zeilend en hebben er met z'n allen een leuke sfeer van gemaakt met bijna uitsluitend mannen aan boord. De volgende reis naar Narvik varen er bijna uitsluitend vrouwen mee dus we zijn benieuwd naar het verschil.

Bergen tot slot is feest aan het vieren als we aanmeren in de oude haven in het centrum. Er is een muziekfestival, de eindexamens zijn afgelopen en 1 mei is de Dag van de Arbeid. Voor het eerst in mijn leven zie ik een parade van de arbeiderspartijen en andere linkse organisaties. Omdat iedereen in Nederland nog met een kater in bed ligt van Koninginnedag hebben we dat daar natuurlijk niet. Tegen alles wordt "nee" gezegd (EU, Israel, postliberaliseringen, olieboringen in de Amazone en het koningshuis). Ik mis alleen de walvisjacht in het rijtje, maar goed.

Bergen blijkt een heel aardige stad te zijn met veel goede musea en veel groen rond de stad. Wat opvalt is de kalmte in het verkeer, ik heb tot dusver nog niemand op door rood rijden, fietsen of lopen kunnen betrappen. Misschien ligt dat ook aan de stralende zon (vorig jaar was het tot eind juni niet boven de negen graden geweest). Veel mensen liggen in de parkjes te zonnen en vergeleken met de gemiddelde Amsterdammer is men hier echt bleek!! Sportief zijn de Noren ook: als ik de Fløyen-heuvel boven de stad beklim loop ik tussen een constante stroom meisjes in leggings die de 300 meter hoogteverschil gebruiken om wat strakker in het vel te kruipen. Ik weet alleen niet of die chocolade-Magnum die de meesten bovenaan gekomen eten daartoe bij zal dragen.

Hoe dan ook, Bergen is een prettige stad om enkele dagen te verblijven, maar bij mij kriebelt het al weer: ik wil zeilen, de zee op en de bergen in!

Foto's Noorwegen reis - deel 1

2011-04-28T23:51:00.002+02:00

In de sluis bij Spaarndam in knollenland

Wakker worden in Stavanger na 3 dagen zeilen

Peter, Maarten, Flip, Ben en Heinz

Noorse westkust tussen de verstaging door

Het Lysefjord in

Spreekt voor zich

Meertje op de weg naar de Preikestolen

600 meter loodrecht naar beneden aan de voeten (Preikestolen, Lysefjord)

De boot ligt afgemeerd aan een rotswand, wat ons dik een half uur klimwerk kostte om voor elkaar te krijgen

De enige weg van en aan boord

Gletsjermeertje bij de Folgefonne aan het Hardangerfjord met ijsschotsen

Wandeling naar boven

Gedwongen eindpunt van de wandeling, er ligt nog te veel sneeuw op de route naar de gletsjer!

Lokale schoonheid

Koers Noord

2011-04-27T22:03:00.000+02:00

Terwijl ik dit schrijf kondigt de Noorse kust zich aan ons aan in de vorm van een enkel licht van een vuurtoren, welke door de heiïge lucht heen schijnt. Nog 40 mijl tot aan Stavanger, het doel van onze oversteek die nog geen tweeënhalve dag geleden begon in IJmuiden. Volgens Heinz kan je de Noorse bergen soms zien liggen op grote afstand, wanneer de noorderwinden de luchten schoon blazen en de koude lucht het zicht vergroot.

De Anne Margaretha voor vertrek naar Spitsbergen

Nu niets van dat alles, we voeren de afgelopen dagen in een nevelige wereld waarin we slechts enkele kilometers konden kijken en alleen enkele vogels ons gezelschap kwamen houden. Een oostelijke wind die al dagenlang aanhoudt, aangestuurd door een hogedruk gebied boven de Oostzee en de afwezigheid van krachtige lagedrukgebieden in Europa zorgen, naast uitstekend zomerachtig weer in Nederland, voor hoge luchtdruk en een zwakke oostelijke wind op de Noordzee als we IJmuiden verlaten.

De zee is erg rustig zonder deining als we vertrekken en nadat de zeilen zijn gehesen glijdt de Anne Margaretha heerlijk door het zoute water, dat ze na haar laastste wereldreis niet meer heeft mogen proeven. Een matige wind doet alle zeilen, van bezaan tot kluiver, bollen en we stuiven met zo'n 8 knoop snelheid noordwaarts. Ik kook de eerste avond en maak wat licht verteerbaars voor de nog wat gevoelige magen. Het maken van een omelet valt nog niet mee wanneer al het ei naar een kant van de pan stroomt.

De eerste hondenwacht is ook voor mijn rekening en samen met Heinz balanceer ik de zeilen wat uit. We hoeven nauwelijks te sturen, de wind doet het werk en het schip volgt haar roer uitstekend. We houden pal noord op het kompas aan en kiezen koers tussen de vele booreilanden door.

Op zee

De bemanning deze reis bestaat uit Heinz, de kapitein, en Ben, stuurman. Daarnaast ikzelf en Maarten, een studiegenoot uit Enkhuizen, als maat/leerling stuurman. Verder Peter en Esther die beiden al eerder meevoeren, Esther zelfs grotendeels rond Zuid-Amerika op de eerste wereldreis van de Anne-Margaretha. Als groentje is Flip aan boord, voor hem is het zeilen echt nieuw. Met Ben en Heinz vaar ik tot aan Spitsbergen, tijd genoeg dus om elkaar nog te leren kennen tijdens de lange nachtwachten.

Donderdag glijdt voorbij als we het boordritme eenmaal hebben gevonden. Er is altijd wel iemand die slaapt of buiten staat zodat je nooit het gevoel hebt dat de boot klein is of vol met mensen. Buiten schijnt overdag een heerlijke zon, maar de wind maakt het wel fris. 's Nachts draag ik 3 lagen kleding over elkaar en een bivakmuts en skihandschoenen over hoofd en handen. Het is dan helder en er zijn vallende sterren te zien. Zijn dit aankondigingen van de sterrenregen die we morgen verwachten?

De zeekoet

Al op de eerste dag ontdek ik een verstekeling: een dikke kruisspin die overboord gaat voor de vissen. De tweede dag landt er een (geringde) duif op de giek van de bezaan en blijft vervolgens de hele nacht zitten, ingeklemd tussen de reeflijnen en het zeil. 's Ochtends als ik buiten kom is hij verdwenen, maar nu zit er een zeekoet op het dak van de stuurhut. Deze valt in slaap na het dak ondergescheten te hebben en opent slechts geirriteerd de ogen als ik hem over de rug aai. De vierde verstekeling is een echte landrot: een klein zangvogeltje met een groene kleur. Zeeziekte? Uitgeput landt het, maar wat er uiteindelijk mee gebeurd is, blijft me een raadsel.

Op vrijdag neemt de wind langzaam toe. De ingeroosterde kok geeft de kookbeurt graag aan me over en ik produceer een pasta bolognese, wat nog niet meevalt omdat ik telkens omval in de kombuis. We varen nu ter hoogte van het Skagerrak en daarin hebben zich aanzienlijke golven opgebouwd die door de oostenwind naar de Noordzee worden geblazen en ons van stuurboord doen rollen. Geen lekkere beweging en na het eten krijg ik het zelf ook even te kwaad en weet nog net alles binnen te houden. Een ander voedt de vissen wel en we houden hem aan zijn jas vast om overboordvallen te voorkomen.

We worden gadegeslagen door vele ogen

Dat het kan verkeren zoals Bredero al schreef bewijst het feit dat ik slechts 4 uur later dit stukje zit te schrijven, onderdeks en op een schijnbaar vlakke zee. We zien nu onder de Noorse kust en de deining kan zich hier niet opbouwen. Een onwaarschijnlijk soepele oversteek in slechts 60 uur en een nieuw record voor de Anne-Margaretha! De komende dagen duiken we de fjorden en en varen in dagetappes tot aan Bergen.

Praktijk vs. theorie

2011-04-17T12:54:00.000+02:00

Pfff.... eindelijk weer rustig ademhalen na maanden studiestress. Ik heb eindelijke bericht van slaging gekregen voor de opleiding Kleine Zeilvaart (KZV) aan de Enkhuizer Zeevaartschool (EZS) die ik afgelopen winter volgde. Ik had al eerder beloofd er een berichtje aan te wijden maar tijdgebrek weerhield me. Bovendien was mijn leven na 1,5 jaar reizen weer aangenaam rustig en viel er eigenlijk niet zoveel te melden. Tot nu dus, want het kriebelt weer en ik wordt onrustig "aan de wal": ik wil weer weg, het wijde water op!!

Tijdens de KZV leer je vanalles over grote zeilschepen en veilig varen. De cursus is gericht op professioneel varen op zeilschepen, maar wordt ook gevolgd door andere geinteresseerden en potentiele wereldomzeilers. Van EHBO tot Zeevaartkunde, alle onderdelen van varen waar je op een groot zeilschip mee te maken krijgt worden behandeld. Het vak Zeevaartkunde, door Henk Wever, is op zich al genoeg reden de opleiding te volgen. Na 20 weken kan ik blindelings peilingen uitvoeren op objecten aan de wal en mijn positie bepalen zonder GPS (okee, ik moet dit nog bewijzen in de praktijk) en heb nooit-meer-te-vergeten lessen geleerd over veilig navigeren (Kijken-bukken-rennen! en altijd met een boterhamzakje, draad met gewichtje en een briefje van 250 gulden het zeegat kiezen).

Droge stof is er in de vorm van de vaarregels, zowel op binnenwater als op zee. Vond je de theorie voor je rijbewijs al veel dan is dit niks voor jou! Voortaan herken ik wel een varend-niet-treilend-visserschip en weet ik wat achtereenvolgens een lange, korte en lange stoot op de scheepshoorn betekenen.In het vak Scheepswerktuigkunde leerde ik hoe een dieselmotor functioneert, maar al is het ontstekingprincipe daarvan nu bekend terrein, aan praktisch inzicht ontbreekt het me helaas nog! Leuk was het zwemmen in overlevingspak en spelen met het reddingsvlot in het zwembad van Enkhuizen, al vraag ik me af of een echte situatie ook zo makkelijk verloopt.

Maar het leukste van het volgen van de cursus is wel dat je veel contacten opdoet met mensen uit alle hoeken van de zeilvaart. Enkelen kende ik al wel van afgelopen zomer (IJsselmeer), maar er waren ook vele nieuwe gezichten met ieder hun eigen verhaal en interesse. Zo is er iemand die net als Paul met een Albin Vega het bolletje rond wil varen, zijn er diverse maten van IJsselmeer of Oostzee, gepensioneerde leraren of artsen die nog wat leuks willen doen, iemand uit de zeilrace-wereld en zelfs enkelen zonder enige noemenswaardige ervaring op het water. Sommigen kom ik wellicht komende winter weer tegen bij het tweede jaar, anderen misschien ergens op wereldzeeen.

Als klap op de vuurpijl volgde ik ook nog de cursus Marcom-A: radiocommunicatie met als doel overal ter wereld noodoproepen te kunnen verzenden en veiligheidsberichten te ontvangen. Door de opzet was dit een zware dobber: lesboek en examen staan bol van de feitjes en werkelijk alles moet gekend worden. Slechts heel langzaam veranderde de brei van letters in een begrijpbaar stuk tekst en kon het door mijn toch al overbezette brein worden opgenomen. Door alle 1200 proefexamenvragen te lopen werd e.e.a. me duidelijker en kan ik me nu dus wereldwijd radio-bevoegd noemen!!

De komende maanden kan ik het geleerde in praktijk brengen wanneer ik als leerling-stuurman meevaar op de Anne-Margaretha naar Spitsbergen. Vooral de Noorse kust moet een paradijs zijn om de fijne kneepjes van zichtnavigatie en varen in minder gekarteerde wateren toe te passen. Hopelijk kom ik er ook aan toe het schip af en toe te manoeuvreren en wellicht leer ik nog wat meer over motoronderhoud. Ik hoop alleen dat ik het verzenden van radio-noodberichten achterwege kan laten! Woensdag aanstaande verlaten we IJmuiden!

Vervolg Berserk

2011-03-09T12:43:00.001+01:00

Twee weken geleden verging er in de Ross-zee een zeiljacht, Berserk. Drie opvarenden vonden de dood. De ervaren zeiler Don McIntyre schreef er het volgende over in een artikel op SailWorld. Een andere Antarctica-veteraan, Skip Novak, liet het volgende weten aan Explorersweb.

Tot zover.

Berserk: crazy not stupid?

2011-03-01T15:42:00.002+01:00

Als voorbereiding op mijn zeilreis naar Patagonie las ik twee jaar geleden een zeer vermakelijk boek over een paar jonge gozers die naar Antarctica waren gevaren in een Albin Vega. Het grappige was dat ik met Paul in een zelfde soort bootje die kant op voer en dat we in Ushuaia mensen tegenkwamen die in het boek worden opgevoerd door de schrijver. De video van hun reis is ook geweldig. Hoewel ze uiteindelijk meer dood dan levend terugkomen in Ushuaia verklaart Jarle Andhoy, de 19-jarige schipper het volgende over zichzelf: "crazy, not stupid"

Zo af en toe volgde ik de website van de Wild Vikings, een warrig verslag van een grote reis. Op de andere website van Berserk is wat duidelijker aangegeven wat hun doelen en plannen zijn: op geheel eigen wijze rond de wereld zeilen. Ze lappen daarbij nogal wat regels aan de laars en komen overal in aanvaring met de autoriteiten. Op Spitsbergen bijvoorbeeld willen ze "met de ijsberen praten" en worden ze tot een voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeeld omdat ze geen toestemming hadden noordwaarts te varen.

Tot nu. Afgelopen dinsdag 22 februari is er een noodbericht uitgezonden per EPIRB (een noodbaken dat per satelliet een signaal naar de buitenwereld zendt) vanuit de oceaan bij Antarctica, aan de "verkeerde kant" bij Nieuw Zeeland, op 70 graden zuid vlakbij de bases McMurdo en Scott. Berserk was daar om 2 mannen af te zetten op het continent. De twee wilden per sneeuwscooters naar de Zuidpool toe en hadden geen toestemming gekregen van de Noorse autoriteiten. Na het alarm van de EPIRB is er een zoekactie op touw gezet. Onder andere de Steve Irwin van anti-walvisorganisatie Sea Shepherd, die nu de Japanners naar huis zijn gepest toch tijd over hebben, heeft hieraan meegedaan. Nog enkele berichten hier en hier.

Het heeft er alle schijn van dat de drie met het jacht "naar de kelder" zijn gegaan. Mijn eigen vermoeden is dat overwaaiend water is bevroren aan het dek waardoor de stabiliteit ernstig is benadeeld en het schip uiteindelijk is omgekeerd en gezonken. Het schip is waarschijnlijk in de zwaarste storm sinds jaren terecht gekomen. Zo zwaar dat zelfs een nieuw fregat van de Nieuw-Zeelandse marine in dezelfde storm beschadigd is geraakt.

Je kunt je afvragen wat deze mannen hier te zoeken hadden, maar ik kan hun hang naar avontuur wel begrijpen. Ook (of juist) op Antarctica gelden enorm veel regels en dat is aan sommigen niet besteed. Men is zonder vergunning die kant op gegaan en hebben pech gehad. Jarle, de schipper, bleek een van de twee mannen aan land en zijn reactie was: "ik beschouw Antarctica als niemandsland en dus hebben we geen vergunning nodig." Hij gaf verder toe dat Berserk niet verzekerd was.

No guts no glory. Zonder mannen als deze vikingen hadden we pas deze eeuw Amerika ontdekt en dachten we nog niets eens aan een maanlanding. De afloop van het avontuur is wel uiterst tragisch maar deze mannen zijn gestorven terwijl ze deden wat ze wilden doen en dat kunnen niet velen hen nazeggen. Het lijkt erop dat het schip goed in orde, de bemanning ervaren en het risico ingeschat was. Je kunt je afvragen of je in zo'n noodgeval op redding mag rekenen en of je anderen niet in gevaar brengt als ze jou proberen te redden. Naar ik begrijp rekenden ze daar ook niet op. Trouwens, in het ijskoude water van Antarctica overleef je niet langer dan anderhalve minuut.

Berserk is een passende naam voor het schip. De naam slaat op buiten zichzelf tredende vikingen die naakt en met zwaarden en bijlen zwaaiend zich op hun vijanden storten en zo een plekje in het Walhalla verdienden. Zonder wapen in de hand te sterven bracht je daar niet. Ik denk dat de crew van Berserk hun Walhalla hebben bereikt. En zo zijn er weer drie albatrossen toegevoegd aan de vele honderden, duizenden die al over de zuidelijke zeeen zwerven. Volgens vroegere zeelui huist in iedere albatros de geest van een verdronken zeeman. De tekst van het monument op Kaap Hoorn is dan ook uitermate passend voor de situatie:

I, the albatross that awaits for you at the end of the world...

I, the forgotten soul of the sailors lost

that crossed Cape Horn from all the seas of the world.

But die they did not
in the fierce waves,
for today towards eternity
in my wings they soar
in the last crevice

of the Antarctic winds

Sara Vial, dec 1992

Overboord - herinnering aan Brazilie

2011-02-13T23:53:00.000+01:00

Het is waarschijnlijk de grootste angst van iedere zeiler: overboord vallen en het schip zien wegzeilen, terwijl je spartelend en schreeuwend achterblijft in de grote blauwe oceaan.

Een variant hierop overkwam mij ongeveer anderhalf jaar geleden. Tijdens mijn reis rond Zuid-Amerika liftte ik enkele dagen mee op de Aura, een aluminium 53 voets ontwerp met Belgische vlag. De bemanning (drie jongens van midden twintig) vaart het bolletje rond “in de verkeerde richting” en in de jachthaven van Vitoria (Brazilie) kan ik opstappen richting Rio de Janeiro. Meestal staat er 's winters een stevige noordooster wind in dit gebied, uitlopers van de tropische passaten, maar gedurende een dag en twee nachten dobberen wij op het gladde blauwe water, bakken pizza's, vertellen sterke verhalen en blijven uit de zon die moordend op onze hoofden brandt. Ideale omstandigheden om te zwemmen en om af te koelen springen we dan ook regelmatig van de boot af het water in.

Op de derde ochtend, op zo'n 20 mijl voor de Braziliaanse kust, lijkt er weinig wind te staan en om de slaap uit mijn ogen te halen en mijn lichaam wat beweging te geven besluit ik te gaan zwemmen. Ik pak de duikbril en houd die in de hand terwijl buiten de zeereling ga staan om mijn flippers aan te trekken. Dan valt er eentje overboord en drijft vrij vlot weg van de boot. Wat te doen? Flipper verliezen of erachteraan? Na een halve seconde twijfel spring ik overboord met de andere flipper en duikbril in de hand. Erik, net als ik opstapper en met mij aanwezig op het dek, ziet me overboord springen, maar is totaal onervaren met zeilen en weet niet wat hij nu moet doen. De flipper heb ik al snel te pakken. Ik roep naar Erik dat ik hem wel zal inhalen, trek de duikbril over mijn ogen, stop mijn voeten in de flippers en begin te zwemmen. Het jacht is ondertussen al een kleine 20 meter bij me vandaan. Ik ben verbaasd over de deining die er nog staat, ik had die nauwelijks gezien toen ik nog aan dek stond. Wanneer ik me in een golfdal bevind, slechts 30 of 40 cm onder de top, zie ik nog slechts de mast en de zeilen van de boot. Al snel raak ik uitgeput en hoewel niet echt in paniek toch ongerust. Waarom draaien ze niet om? Erik staat op het achterdek en kijkt me na. Hoe hard ik ook zwem, ik kom niet dichterbij. 20 Meter in het zwembad is niet veel, maar wanneer de boot met ongeveer 1 knoop van je weg vaart wordt het andere koek! Daar lig ik dan, in het oneindig blauw, 100 meter water onder de voeten, bultruggen in de buurt en een grootzeil boven de golven dat steeds verder weg raakt.

Ik kan het Erik ook niet kwalijk nemen dat hij niet weet wat te doen, al is de oplossing zo simpel met deze lichte wind: windvaan eraf en genuaschoot los zodat de kop van de boot in de wind gaat. Een lagere snelheid is alles dat ik nodig heb om de boot in te kunnen halen. Ik geef het zwemmen uitgeput op als Erik naar binnen gaat en korte tijd later terugkomt met kapitein Karel, die lag te slapen. Karel start snel de motor, keert de boot in de nauwelijks aanwezige wind en tuft op de motor een rondje om me heen. Het trapje hangt al overboord en met mijn laatste krachten klim ik weer aan boord. Ik voel me een enorme sukkel!

Video Rebellion

2011-01-27T16:31:00.002+01:00

Ik heb de tijd gevonden om een filmpje te maken van de maand op zee van Paul en mijzelf. We zeilden toen van Buenos Aires naar Ushuaia. Zie de berichten omstreeks maart 2009.

Enkhuizer Zeevaartschool - wortels in traditie

2010-12-11T13:27:00.004+01:00

Deze winter doorloop ik de cursus Kleine Zeilvaart aan de Enkhuizer Zeevaartschool, een opleiding die de traditie zoals gestart door Lucas Jansz. Waghenaer (1533-1606) te Enkhuizen voortzet: destijds het onderwijzen van de zeevaart aan geinteresseerden in de kerk van de toenmalige Zuiderzeehaven. Overigens las ik op mijn achtste al over deze zeevaartopleiding, omdat de hoofdpersoon van de trilogie van K. Norel (Scheepsmaat Woeltje, Stuurman Aart en Schipper Wessels) als jongeling de kerk van Enkhuizen bezoekt om lessen te volgen van de grote Waghenaer himself. Deze boeken zijn mijn grote jeugdfavorieten en ik heb ze tenminste 6 maal gelezen. Maar dat terzijde.

Afbeelding van het oefenschip "Kaatje" toen het nog in Amsterdam bij de Zeevaartschool lag (momenteel ligt het op het gras voor de deur van de Enkhuizer Zeevaartschool)

Om aan een leek duidelijk te maken wat je zoal leert op een opleiding voor grote zeilschepen heb ik het volgende fragment overgenomen dat een adelborst van de marine over de zeilopleiding omstreeks 1875 schreef:

Al ruim een jaar lang exerceeren wij een keer per week in het tuig van het opleidingsschip, en zijn dus al aardig thuis in de zeer aparte wereld van het ouderwetsche zeilschip. Gedeeltelijk in de tuigzaal, gedeeltelijk hier aan boord hebben wij die wereld leeren kennen en begrijpen en de taal leeren verstaan die daar gesproken wordt.

Voor den beginneling, den baar, is dat alles volkomen nieuw en onbegrijpelijk en elk zuiver Nederlandsch woord heeft een geheel nieuwe en nooit vermoede betekenis in dit rijk van Bram Pardoen en Grietje Reep. Men kent daar ook koningen en apostelen, mannetjes en juffers - en ook oude wijven - men kent er soldaten en zwaarden en schilden, maar een koning zit in een spil, een mannetje in een kettingschalm, een oud wijf in een eind touw en een soldaat hangt in het tuig, mirabele dictu!

Paarden dienen om in te gaan staan, en niet om op te zitten, in dit zonderlinge rijk, waar men harpen zonder snaren, (schoot)-hoorns zonder geluid en trommelstokken zonder ezelsvel kent, en waar slothouten van ijzer, nagels van paardevleesch en ezelshoofden van hout gezien worden. Men raakt in de war en de kluts kwijt tusschen Turkse knoopen, Spaansche ruiters en dito takelingen, Engelsche vlaggelijnen, Noor- en Schotsmannen, en men schrikt van touwen lijken en buiken van zeildoek!

En midden in staat Schipper Weers om ons in dezen chaos den weg te wijzen en eindelijk eens te leeren wat nou eigenlijk een schildpad, een spinnekop, een kat, een kip, een papegaaistok en een hajebek is!

Uit: J.P. Muller, Nieuwediep en Instituut (Haarlem 1929)

Korte herinnering

2010-12-02T21:48:00.000+01:00

Zomaar een kop op Nu.nl: Vijf Nederlanders verongelukt in Peru. Volgens het bericht gaat het om een busongeluk in het zuiden van het land, tegen de Boliviaanse grens aan. Ik ben daar zelf niet geweest, maar kan me omgeving goed voorstellen: kale bergen, lege vlakten, ijle luchten. llama's langs de weg, af en toe een dorpje van kleine bakstenen huisjes. De chauffeurs van de bus die een vrolijk muziekje hebben opstaan, beiden gekleed in wat het uniform van de buschauffeur lijkt: een overhemd met daarover een donkerblauwe of rode trui. De vrachtwagenchauffeur is een arme sloeber die thuis een vrouw en vier kinderen heeft, maar ook een stuk of twee vriendinnen voor onderweg. Uiterst langzaam kruipen de vrachtwagens door de bergen, omgeven door zwarte dieseldampen. Bergaf remmen ze oude Amerikaanse trucks op de motor en zo kruipen lange slangen vracht door de bergen.

In de bus kijkt men een film, meestal een Hollywood-productie die in het Spaans is ingesproken. Het geluid staat meestal te zacht. behalve als je net onder de televisie zit, dan valt de film juist niet te vermijden. De airco in de bus staat ook te hoog, zodat een ervaren reiziger te herkennen valt aan z'n extra trui die hij of zij meeneemt op een lange busreis. Ter afleiding en vermaak wordt ook nog wel eens een loterij georganiseerd: de opbrengst van de loterij gaat naar de kruiers die op de stations de bagage behandelen. Meestal is de hoofdprijs een fles drank. De passagiers vinden het prachtig en doen massaal mee. In Nederland of Europa zou zo'n reis in stilte worden doorgemaakt: wie men niet kent spreekt men ook niet aan in de bus. Hoe anders is dat hier, waar bezoekers elkaar bevragen over de woonplaats, bekenden, familie, reisbestemming en andere wetenswaardigheden. Vanaf het begin van de reis gonst het van de stemmen in de bus.

Het stukje op Nu.nl valt me op omdat ik me zo goed kan voorstellen hoe deze reis opeens in een drama eindigt: een vrachtwagen en een bus knallen op elkaar, het is niet de eerste keer dat dit veel slachtoffers oplevert. Naar de oorzaak kun je slechts gissen.

Tijdens mijn reis door Zuid-Amerika heb ik iets meer dan 15.000 kilometer afgelegd in bussen. Ik heb dat bijgehouden omdat ik toch niets te doen had tijdens al die kilometers. In totaal reisde ik 39.500 kilometer over land en zee in Zuid-Amerika. Dat is bijna de aarde rond. Tel je daar de vluchten bij op dan kom je op zo'n 74.000 kilometer, een enorme afstand. Een paar cijfers op een rijtje:

Ik heb in totaal 39.500 km over land en zee afgelegd, waarvan:

2.400 per auto
15.000 per bus
3.840 per vrachtwagen
1.050 per trein
600 te voet en
16.500 per boot

In totaal lifte ik volgens mijn dagboek zo'n 4.900 kilometer. Tijdens de reis vanuit Ushuaia naar Valaparaiso naar Rio de Janeiro en terug naar Ushuaia midden 2009 reisde ik alleen al zo'n 16.600 kilometer over het continent.

In totaal was ik:
9 maanden in Argentinie
4,5 maand in Chili
2 maanden in Brazilie
1,5 maand op South Georgia
1 maand op zee
1 week op de Falklands
1 week op Antarctica
2 dagen in Paraguay en
1 dag in Uruguay

Wat betreft kosten: dit heb ik minder goed vastgelegd, maar als ik dan een schatting moet maken van anderhalf jaar rondreizen door Zuid-Amerika, zonder werken, inclusief tweemaal een enkele reis per vleigtuig, kom ik op 15.000 euro uit. Zo'n 833 euro per maand, of 27 euro per dag. Daarbij zit dan de ziektekostenverzekering in Nederland en de kosten voor aanschaf van allerlei materialen (zo'n 3.000 euro aan kleding voor klimmen en zeilen!).

En voor de echt fanatieke rekenaars: voor mijn rondreis heb ik zo'n 38 eurocent per kilometer betaald.

Genoeg teruggekeken. Ik heb nieuwe plannen. Allereerst het behalen van alle examens van de Enkhuizer Zeevaartschool (waarover het volgende bericht) en in april, mei en juni zeilen op de Anne Margaretha naar Spitsbergen! Mijn plan is daar een aantal weken rond te wandelen en de poollucht wat op te snuiven. Genoeg om daarna weer even mee vooruit te kunnen!

Volgende stappen

2010-10-28T21:57:00.001+02:00

Zoals ik tijdens mijn reis wel wekelijks een update plaatste, zo stil blijft het nu van mijn kant. Over Nederland valt ook veel minder te vertellen aan jullie dan over Zuid-Amerika, omdat iedereen het wel kent natuurlijk. Zuid-Amerika, en met name zeilen, is zoveel anders dat mijn verhalen altijd lezers bleven trekken en ik zelfs een moment-of-fame meemaakte, toen ik in de Hema in Den Haag werd herkend door een lezer. Andy Warhol had toch gelijk, iedereen 15 minuten beroemd!

Mijn leven heeft momenteel een regelmatiger vorm aangenomen, maar mijn herinneringen en ervaringen leven nog dagelijks voor me. Bijvoorbeeld als ik foto's laat zien aan vrienden, of korte verhalen vertel over de dingen die ik heb meegemaakt. Ik merk dan altijd dat ik anderhalf jaar eigenlijk niet goed kan samenvatten in een paar zinnen.

Ik heb ook alweer plannen om te vertrekken. Vanaf april 2011 vaar ik mee als maat op de Anne-Margaretha (het schip waarmee ik langs de chileense kust voer) richting Spitsbergen. Ik zoek dus wederom de hoge breedtegraden op en kijk nu al uit naar deze reis.

Ik heb de kans aangegrepen om een halfjaar in Amsterdam te gaan wonen. Ik heb er een woonplek gevonden op een leuke plek in de stad. Werk was ook zo geregeld, met dank aan de onderwijsbevoegdheid die ik op zak heb. Binnen een dag had ik zowel een kamer als een baan als eenn vooruitzicht op de volgende zeilreis. Of dat puur toeval is weet ik niet, maar ik merk wel dat ik veel daadkrachtiger van mijn reis ben teruggekomen.

Tot slot heb ik me aangemeld bij de Enkhuizer Zeevaartschool, een opleiding tot stuurman op grote zeilschepen. Ik ga deze winter een dag in de week naar school en leer van alles over zeerecht, stabiliteit, navigatie, meteorologie, vaarregels, manoeuvreren, etc. Een drukke opleiding met veel zelfstudie, maar voor mij komt deze op het juiste moment: ik kan veel relateren aan mijn ervaringen tot dusver en kan ook een volgende stap gaan maken als ik straks het diploma op zak heb. Een carriere op het water ligt in het verschiet, eventueel aangevuld met halfjaarlijks werk "aan de wal".

Ik ben dus uiterst tevreden momenteel: na terugkomst in Nederland heb ik vier maanden betaald gezeild op de Waddenzee en het IJsselmeer en momenteel ervaar ik ook allerei nieuwe impulsen. Ik vrees dat ik voorgoed verpest ben voor een leven met vaste baan, woning en dergelijke!

Top tien

2010-09-07T22:56:00.002+02:00

Een reis van anderhalf jaar levert onzettend veel indrukken, contacten en herinneringen op. Ik heb geprobeerd een top tien te maken van de mooiste of meest indrukwekkende momenten, gebieden, mensen of ervaringen van mijn gehele reis door Zuid-Amerika. Alleen over de plek van nummer 1 ben ik zeker, de andere nummers zijn willekeuriger.

10: de ontmoetingen met andere zeilers in de havens van Argentinie, Brazilie en Chili. Hoewel bijna allemaal afkomstig uit Europa, de VS, Australie of Nieuw-Zeeland vormen ze een soort familie voor de lange-afstandzeiler. Vaak blijk je gezamenlijke contacten te hebben in vergelegen havens of eilanden. Op de koffie gaan in de trimaran van Henk de Velde was een leuke ervaring en ik zal de ontmoeting met Phil (NZ) ook niet snel vergeten: na zelf twee dagen op zee te hebben gezeten zitten we te wachten bij de kustwacht in Mar del Plata als er een jonge gozer binnen stapt met ogen zo groot als schoteltjes. Hij is net alleen vanuit de Falklands aan komen varen, en zal over enkele weken solo verder gaan naar Zuid Afrika en daarna Australie. We drinken veel bier samen in de week die volgt. Zijn verhaal over omslaan bij Kaap Hoorn blijft me bij: “the most frightening thing I ever did and I will never do it again” (i.e. solo rond Kaap Hoorn in een bootje van 10 meter). Op South Georgia ontmoette ik Thies en Kiki in hun 9 meter lange houten Wanderer III, een scheepje met een zekere faam. Hoewel ze vrijwel niets bezitten buiten de boot maken ze de prachtigste reizen en zijn het fantastische mensen.

9: de bergen van Ushuaia en Vuurland. De omgeving van deze stad heb ik in alle jaargetijden uitgebreid kunnen verkennen en zij bevalt me een stuk beter dan de stad zelf, welke ik gewoon lelijk vind. De relatief lage bergen vormen een formidabele barriere rond de stad en zijn op de meeste plekken veel ruiger dan wat je ooit in de Alpen zou kunnen aantreffen. Een tocht met John uit Amerika liep bijna verkeerd af toen hij op en steile verijsde helling uitgleed en mij meenam in zijn val; 30 meter lager kwamen we pas tot stilstand, met slechts de schrik en enkele schrammen als aandenken. Op mijn dertigste verjaardag klom ik in mijn eentje over alle bergkammen rond de stad en kreeg tijdens een opklaring een blik op de 100 kilometer verderop gelegen Hermieteneilanden bij Kaap Hoorn als kadootje aangeboden.

8: de gastvrijheid van de mensen die me meenamen tijdens het liften of die een slaapplaats boden via Couchsurfing. Deze manier van reizen is echt een van de beste om in contact te komen met lokale mensen en iets mee te krijgen van het land en zijn gewoonten. Soms sliep ik ergens maar een nacht, zoals in Rio Gallegos waar ik in een arme buurt terecht kon in een klein huis en waar de slaapkamers werden gedeeld door de moeder en haar vijf kinderen. In Brazilie sliep ik in 2 maanden slechts drie nachten in een hostel, omdat ik achtereenvolgens bij Carlos en Nauria vele nachten kon blijven. Bij Nauria verbleef ik zelfs drie weken en ze liet me pas vertrekken als ik beloofde terug te komen.

7: de tastbare bewijzen van de Falklandoorlog en de vele emoties die dit conflict nog altijd losmaken bij de Argentijnen en de eilanders. In elke Argentijnse stad vind je wel een monument en een straat voor de “helden van de Malvinas”, terwijl je op de eilanden bij wijze van spreken struikelt over de neergeschoten helikopters, bomkraters en mijnenvelden. Bizar vond ik het zien van een groep Zimbabwaanse mannen die in dikke jassen en mutsen gehuld de vele mijnen zochten en onklaar maakten. Op South Georgia vond ik op een muur in een verlaten walvisvaarders station graffiti van achtereenvolgens Argentijnse soldaten en Britse mariniers, volgens de dagtekening slechts vier weken na elkaar aangebracht.

6: de steden Rio de Janeiro (Brazilie) en Valparaiso Chili). Heel verschillend behalve dat ze beide aan de oceaan liggen, maar allebei met een uniek gevoel. Rio is een beweeglijke stad met enorm veel groen, strand en sport. Dat je van een drukke straat in 10 minuten lopend middenin een tropisch bos met kleine aapjes kunt staan is echt fantastisch. Volledig terecht dat deze stad de Spelen van 2016 mag organiseren. “Valpo” staat op de Werelderfgoedlijst vanwege de schitterende ligging rond de baai en het verleden als havenstad. Tegenwoordig in sterk verval, maar juist daardoor enorm sfeervol en bijzonder kleurrijk. De stad vormt het onderwerp van vele gedichten en liedjes.

5: de vele natuur die ik heb gezien op alle plekken waar ik geweest ben. Met name van de vele soorten vogels heb ik genoten. Van condors en andere roofvogels tot flamingo's en de blauwe ara. Op South Georgia en in Antarctica waren het vooral de robben, walvissen en albatrossen die de smaak gaven aan de ervaring. Met name naar de walvissen had ik erg uitgekeken en de enorme kop van een bultrug die naast onze rubberboot omhoog kwam in Paradise Harbor op Antarctica en het water tussen de baleinen uitperste zal ik niet snel vergeten. Onbetwist hoogtepunt voor mij qua natuur was het zitten naast nestende reuzenalbatrossen op South Georgia en het op enkele meters afstand gadeslaan van een paringsritueel van deze enorme vogel.

4: Liftend door Patagonia. Ik heb uitgerekend dat ik 5000 kilometer heb gelift. Van de enorme leegten in Vuurland en zuidelijk Argentinie naar de bossen en bergen van Chili. Juist door het liften kon ik mijn Spaans goed oefenen: iedere keer hetzelfde verhaal vertellen en dan iedere keer ietsje in ietsje beter Spaans. Overigens is het liften in Patagonia beter dan meer noordelijk, je moet alleen wel zelfstandig zijn (eten en tent mee!) en in de winter, zoals ik deed, rekening houden met zeer weinig verkeer en een behoorlijke kou. Liften blijkt ook altijd weer een proces te zijn waarbij je jezelf beter leert kennen.

3: het bezoek aan de Pantanal, het moerasgebied in Brazilie. Op een boederij zes uur rijden over zandwegen van de stad ligt de fazenda waar ik verbleef met enkele andere reizigers, op uitnodiging van de kleindochter van de eigenaar. Een wereld waarvan ik niet wist dat die bestond: cowboys met hun paarden, lasso's en revolvers, zelfvoorzienend in hun eigen wereld. Schitterend waren de vele soorten vogels die hier te zien zijn, de kaaimannen en piranha's waar we jacht op maakten, alles gedompeld in het ijskoude bier dat de Brazilianen graag drinken. De Pantanal was voor mij een enorme verrassing en hier zou ik graag nog eens in de natte periode terugkomen.

2: de zeilreis van een maand met Paul op Rebellion langs de Argentijnse kust. Dit was zeilen pur sang: zonder noemenswaardig gebruik van de motor vooruit komen, met minimale voorzieningen en voorraden, met veel wind en weinig wind, de storm waarin we verzeild raakten, de sterrenhemels 's nachts, de afwezigheid van andere mensen zonder eenzaam te zijn, het plezier van het opschrijven van de ervaringen, onze aankomst op Stateneiland en de zoektocht naar ons. Hoewel ik in eerste instantie boos was dat Paul zonder mij verder wilde zeilen is dat omgezet in een goed gevoel vanwege alle andere dingen die ik daardoor heb kunnen zien en doen. Waarschijnlijk was vijf maanden met z'n tweeen op een bootje van net acht meter voldoende. Wat betreft zeilen heb ik ontzettend veel geleerd van deze tocht en van Paul.

1: het eiland South Georgia. Deze vergletsjerde rots in de oceaan met 10 vaste bewoners en een oppervlak van Noord en Zuid Holland samen behoort tot de mooiste en ruigste plekken waar ik ooit ben geweest (met het antarctisch schiereiland en de Patagonische kanalen). Een paradijs voor dieren zodat je je als mens alleen op bezoek voelt, bruut natuurgeweld in de vorm van gletsjers en fikse stormen, de isolatie van vijf dagen zeilen vanaf het dichtsbijzijnde vasteland, het scherpe contrast tussen levenloos binnenland en de explosie van dierenleven aan de kusten, de enorme nietigheid van de mens in deze omgeving en de saamhorigheid van de kleine groep wetenschappers die hier twee jaar aan een stuk wonen.

Aan het werk op de Ortolan

2010-08-18T20:59:00.003+02:00

Drie maanden terug in Nederland. De tijd vliegt voorbij en als ik de foto's bekijk die ik slechts enkele maanden geleden maakte in Patagonia, lijkt mijn reis alweer een eeuwigheid achter me te liggen. Toch houden alle indrukken me nog dagelijks bezig. Nog vrijwel iedere dag leg ik mensen uit waar ik geweest ben en hoe het komt dat ik nu weer op een zeilschip werk.

Sinds eind juni werk ik als maat op de Ortolan, een tweemastklipper van zo'n 33 meter welke vanuit Stavoren tochten maakt over de Waddenzee en het IJsselmeer. De eerste week kon ik wennen aan het schip toen we als hotelschip op het festival Oerol op Terschelling lagen. Daarna begonnen we te zeilen en er zijn weinig dagen geweest dat we niet onderweg waren. Ik werk samen met Marco, de schipper, een oer-Fries geboren in Stavoren. Meestal ontvangen we gedurende de week groepen uit Duitsland die we vanuit Stavoren naar Terschelling en terug varen. Ik ben ondertussen al een keer of zeven op dat eiland geweest, naar mijn mening overigens het mooiste Waddeneiland. Meestal beperkt dat bezoek van mijn kant zich tot een korte wandeling naar de kroeg of de supermarkt, een enkele keer neem ik de fiets mee voor een tochtje langs de Noordsvaarder richting het strand aan het noorden van het eiland.

Terschelling

Tijdens de voorstelling Fundacion Patagonica op Oerol zie ik weer pinguins...

Andere havens die we regelmatig aandoen zijn Den Oever, Oude Schild, Harlingen en Makkum. Meestal kiezen we ook voor een nachtje ankeren of droogvallen op het Wad. Op die manier leggen we iedere week zo'n 80 zeemijl af, via diverse routes. De meeste groepen zijn onbekend met zeilen en de Waddenzee, zodat het niet zo uitmaakt dat we wekelijks hetzelfde rondje varen. Veranderend weer en tij maken het daarbij voor onszelf interessant.

Reden voor mij om zo aan het werk te gaan was vooral het feit dat ik mijn reis (of mijn zwerfperiode zo je wilt) wat kan verlengen. Daarbij komt dat ik meer wil leren over zeilen en schepen, het vaargebied voor mij volledig nieuw is en ik zo vaartijd op kan doen voor een eventuele vaarbevoegdheid in de toekomst. Als maat heb je alleen een medische verklaring en een dienstboekje nodig, maar ik heb plannen om komende winter een cursus te volgen aan de Zeevaartschool te Enkhuizen, waarmee ik dan schipper op zeilende binnenvaartschepen of stuurman op grote zeegaande zeilschepen kan zijn.

In Duitsland is er grote bekendheid bij scholen van de mogelijkheden om op het Ijsselmeer en de Waddenzee te zeilen met grote zeilschepen. Gek genoeg heel weinig bij Nederlandse groepen. Gevolg is dat we veel varen met groepen scholieren die het schooljaar afsluiten of beginnen. Vorige week voeren we met een groep scouts uit Duitsland met leeftijden tussen de 10 en de 18. Meestal zijn de groepen wel iets ouder, wat ik wel prettig vind, omdat een week oppassen op een groep 14-jarigen niet zo heel leuk is. Aan boord van de Ortolan moet er op z'n tijd behoorlijk gewerkt worden en spierkracht en enig gevoel van verantwoordelijkheid is wel nodig. Hoewel ik op school wel Duits heb geleerd, heb ik nu in zes weken meer geleerd wat betreft spreken dan in 2 jaar op school. Met neder-Duits of zogenaamd IJsselmeer-Duits “kommst du eigentlich auch wohl ein End”.

De Ortolan, een oude dame van 113 jaar, mijn thuis voor deze maanden, hier op het Wad

Als maat aan boord is het mijn taak de zeilen te (laten) hijsen en zakken, de wendingen te coordineren op het voordek, in sluizen en havens de springlijn vast te zetten (zodat Marco het schip het schip kan parkeren), het anker te bedienen en alle overige voorkomende werkzaamheden tijdens het varen. De eerste week kende ik een zeer steile leercurve, momenteel ken ik de meeste zaken bovendeks wel en kan ze ook in het donker uitvoeren. Een 113-jaar oude klipper zeilt in principe hetzelfde als een modern jacht, maar de manier waarop de zeilen worden gezet en bediend verschilt enorm. De krachten die op de zeilen worden uitgeoefend zijn veel groter dan ik gewend ben en met bijna 350 m2 zeiloppervlak doet het zware schip het vooral goed met wat meer wind (4-5 Beaufort).

Zo herinnerde ik me Nederland in Zuid-Amerika

Met vier bakstagen (twee voor de bezaan en twee voor het grootzeil), zwaarden en vier zeilen (naast bezaan en grootzeil een fok en een kluiver) wordt een overstag een complexe manouevre: kluiver los, in de wind draaien, grootzeilschoot op spanning houden, bakstagen inhaken en aanspannen, giek over, kluiver en fok bak, doordraaien, bakstagen aan lij losmaken en uithaken, schoten vieren en kluiverschoot aantrekken en beleggen. Al met al hebben we zo'n tien man nodig voor een effectieve en snelle overstag. Aan mij de taak om die mensen op de juiste plek te krijgen en ze in het Duits uit te leggen wat er precies gebeuren moet. Op donderdag gaan de zaken dan ook beduidend sneller dan op maandag, als de groep nog nieuw is.

Af en toe varen we andersoortige groepen. Zo waren we enkele weken geleden bij het skûtsjesilen in Grou, waar we voor anker lagen met een groep toeschouwers op het dek. Deze week varen we mee met een skûtsje ('t Swarte Wief) waarvoor we volgschip zijn tijdens de jaarlijkse IFKS-wedstrijden: de bemanning en hun gasten slapen en eten bij ons aan boord en tijdens de wedstrijden bekijken we deze vanaf het water. We bezoeken achtereenvolgens de wateren van Hindeloopen, Stavoren, Heeg, Sloten en Lemmer, alhoewel ik al vijf dagen geen voet aan wal meer heb gezet.

Op de eerste dag van de wedstrijden werd ik gevraagd mee te varen op de Singelier, een skûtsje uit de A-klasse, waar ze een extra bemanningslid nodig hadden. Zonder enige ervaring met skûtsjesilen deed ik dus mee als voordekker tijdens een prestigieuze Friese (maar in de rest van Nederland weinig bekende) wedstrijd. Er stond veel wind en mijn extra spierkracht was vooral even handig toe we even van de voordewindse koers afraakten en de fokkeboom (de loet) die de fok te loevert hield, opeens omhoog werd getrokken. Door er met het volle gewicht van drie man aan te gaan hangen konden we een klapgijp van de fok voorkomen. Met een 12e plek van 16 sloten we de wedstrijd af.

Skutsjesilen bij Grou

Al met al heb ik het dus goed naar de zin. Dit werk is een stuk leuker dan binnenshuis werken vind ik; altijd lekker met de wind en het weer om je heen en altijd in beweging. Toen ik nog geen twee weken terug was kreeg ik een baan aangeboden op een middelbare school, maar ik ben nu blij dat ik dat aanbod heb afgewezen! Tot en met oktober ben ik nog op het water, daarna ga ik weer iets anders doen.

Filmpjes zeilreis Rebellion en South Georgia!

2010-06-10T23:55:00.000+02:00

Nu ik eindelijk weer eens over een fatsoenlijke internetverbinding beschik loont uploaden van filmpjes ook weer.

Op mijn kanaal op You Tube vind je diverse filmpjes van mij en Paul op Rebellion, over South Georgia en over zeilen met Chipie.

Ik heb alle filmpjes onbewerkt gelaten. Bewerken is dusdanig omslachtig voor mij dat ik ervan afzie. Tenzij iemand een lumineus idee heeft natuurlijk... schrijf me in dat geval een mailtje. Het gaat me ook meer om het idee en de sfeer.

Veel kijkplezier!

Dwars door Nederland

2010-06-10T23:41:00.001+02:00

Afgelopen week had ik een bijbaantje waar ik zelf nooit aan gedacht zou hebben. Midden juni begin ik als maat op een zeilklipper op de Waddenzee en IJsselmeer en omdat ik dus tussen thuiskomst en aanvang van dat werk zo'n drie weken tijd had, en omdat iemand me via via vroeg voor een week in te vallen, voer ik de afgelopen week mee als maat op een binnenvaartschip.

Een containerschip van 110 meter lang en 3200 ton waterverplaatsing om precies te zijn. Gelukkig hoefde ik niet te sturen, ik kon het stuurwiel niet eens vinden (sturen gaat met een joystick). Mijn werk was op het dek, onderhoud van de boot en afmeren en losgooien.

Ik stapte op bij de IKEA in Utrecht (die ligt aan het Amsterdam-Rijnkanaal) en een uur later voeren we al op het IJ. Vandaar naar Lelystad, door de sluis en langs Urk naar Lemmer. Slechts zeven uur later meerden we daar af. Grappig genoeg de eerste keer dat ik "bewust" over het IJsselmeer voer, en hoewel nog vele keren gaan volgen in de komende maanden, nu nog een nieuwe ervaring.

De volgende dag voeren we tussen de plezierbootjes door over het Margrietkanaal en lagen 's avonds stil in een industriehaven in Groningen-stad. Ik had op dit kanaal wel eens een bijna-aanvaring gezien tussen een binnenvaartschipper ("broodschipper" noemden we die vroeger altijd) en eenValk met druk kletsende vrouwen die het andere schip niet hadden gezien, en was me dus bewust van de gevaren van dit kanaal. Spannend om te zien hoe de schipper waarmee ik voer zijn 110 meter lange gevaarte met soms een meter aan weerszijden in en uit sluizen en onder bruggen door wist te manoeuvreren. Vaak werd daarbij de stuurhut naar beneden gelaten (met een hydraulisch systeem, zodat de scheepshoogte geen centimeter te veel was) en er slechts met een aantal camera's kon worden gestuurd.

Een dag laden en lossen volgde en 's avonds voeren we weer richting Rotterdam. De sluizen bij IJsselstein (waar het Amsterdam-Rijn-kanaal overgaat in de Lek) kende ik wel van de snelweg maar kon ik nu eens vanuit een andere hoek bekijken. De Lek op, de Maas af en rond 1 uur in de nacht voeren we de Maasvlakte op. Iedereen heeft wel eens van dit gigantische gebied gehoord, en veel mensen werken er ook, maar voor mij was het toch een overdonderende ervaring. Zo groot! Zo veel schepen! Zo druk! Zo enorm veel containers!

Laden en lossen in de Maasvlakte ging 24 uur door, waarbij we van containerterminal naar containerterminal voeren. Soms legden we het schip niet eens vast, een monsterkraan zette dan binnen 2 minuten 2 containers aan dek en we voeren weer weg. Het is indrukwekkend om te zien en ervaren hoe de logistiek van deze containers hier is uitgewerkt: van zeeschip tot binnenvaartschip tot kraan tot vrachtwagen-trein tot gewone vrachtwagen: alle vormen van transport komen bij elkaar en de lading wordt soepel overgegeven van de ene modaliteit op de andere.

De terugreis naar Groningen begonnen we direct aansluitend: met 2 schippers kan er in principe 24 uur per dag worden gevaren. De maten werken dan alleen overdag en soms 's nachts als het nodig is, je wordt dan uit je bed gebeld en moet even buiten meehelpen. Weer de Maas over, onder de Erasmusbrug door (overigens prachtig verlicht, naar mijn mening is Rotterdam de enige stad in Nederland met een skyline), de Lek op, langs Utrecht, over het IJ, door de sluis bij de dijk Enkhuizen-Lelystad, over het IJsselmeer, bij Lemmer naar binnen en weer dwars door Friesland en Groningen heen. Het viel me daarbij op hoe gesmeerd alles loopt: stilliggne is geldverlies voor zo'n schip en je krijgt dan ook als beroepsvaart alle medewerking van Rijkswaterstaat, die de sluizen en bruggen beheren.

Voor de tweede maal in Groningen en voor mij het eindpunt van de tocht. Een enorm leuke ervaring voor zo eens tussendoor, dwars door Nederland heen!

Terug in Nederland

2010-05-20T13:09:00.001+02:00

Bij de landing op Schiphol kan ik nauwelijks nog de ogen open houden. In mijn systeem “mist” er ergens zes uur en is het midden in de nacht. Het is raar om weer terug te zijn in Nederland na anderhalf jaar weggeweest te zijn en als je net uit Santiago de Chile komt. Nog maar een dag geleden reed ik in de taxi naar het vliegveld en moest de chauffeur uitwijken voor een kar met paard ervoor en nu stap ik in een geoliede wereld die Nederland heet. Alhoewel, de NS kan de treinen vanaf het vliegveld niet laten rijden vanwege een wisselstoring, dus zo voelt het toch nog wat vertrouwd.

Terug in Nederland

Naast die zes uur slaap heb ik nog meer gemist, zoals enkele overlijdens, geboorten en huwelijken. De eerste dagen in Nederland vraag ik vooral hoe het met allerlei bekenden gaat. Ik besef me opeens hoe lang anderhalf jaar eigenlijk is. Ik doe het rustig aan en kijk eens van een afstandje naar Nederland.

Op Schiphol viel het me al op: Nederlanders zijn grof, gehaast en soms ronduit onbeleefd. Een paar gezinsleden (niet de mijne dus) liepen elkaar op het vliegveld af te bekken zoals ik al lang niet had gehoord. Vandaag op het treinstation stond een niet-nederlandse dame voor een balie (waarop een bordje “gesloten” stond) en toen ze iets wilde vragen aan de vrouw achter de balie was het enige antwoord dat ze kreeg: “We're closed!” Toen ik gisteren een groot warenhuis binnenliep keek ik automatisch achter me om te zien of er nog iemand volgde. Ik zag een vrouw met kinderwagen. Ze ging er al vanuit dat niemand de deur voor haar zou open houden, want ze draaide haar rug naar de deur om zich zo naar binnen te wurmen. Een kleine moeite om de deur open te houden, maar blijkbaar was ze het niet gewend!

Ik woon momenteel tijdelijk in Den Haag, bij een vriend. Mooie plek om weer eens rustig te wennen aan Nederland, met een pleintje voor de deur waar de taxi's, fietsers en trams vechten om voorrang en de meeuwen daaroverheen voorbij vliegen. Op de fiets verdwaal ik om de haverklap, maar kom wel op mooie plekjes in de stad, waar volgroeide kastanjebomen bloeien naast een singel met zwanen en worden geflankeerd door oude herenhuizen, waar multicultureel Nederland zijn kroketten uit de muur haalt en waar op zonnige terrasjes het lekkerste bier wordt geschonken. Zo kan ik wel weer genieten van dit land.

Waar ik geen rekening mee had gehouden was de bureaucratie. Tijdens mijn reis heb ik waarschijnlijk zo'n 70 uur wachtend doorgebracht, op douane, kustwacht, marine, in drukke winkels, en op maté drinkende ambtenaren. Blijkt dit in Nederland ook voor te komen! Omdat ik me had uitgeschreven uit de gemeentelijke basisadministratie probeerde ik me deze week weer in te schrijven. Van het kastje naar de muur, met lange wachttijden daartussen, met als uitkomst dat ik niet eens kan meedoen aan de aanstaande verkiezingen: te laat aangemeld! Gelukkig ging het telefoonabonnement wel goed; in Ushuaia moesten alle papieren nog in viervoud worden ondertekend, hier slechts in tweevoud.

Wat nu? Ondertussen heb ik de eerste uitnodiging voor een sollicitatiegesprek al binnen en heb ik ideeen die ik in de toekomst wil realiseren. Maar het water blijft trekken en ik ben uitgenodigd om komende zomer als maat mee te varen op een charterzeiljacht. Direct een plek om te wonen aan boord, wat geld verdienen en dan eens rustig verder kijken. Zoals iemand het uitdrukte: “een zachte landing maken”. Komende maanden dus zon en water op IJsselmeer en Waddenzee.

Ik bezin me nog een beetje op de toekomst van dit weblog. Ik heb altijd met veel plezier geschreven over de dingen die ik zag en meemaakte, maar het bijzondere is er terug in Nederland natuurlijk wel af. Binnenkort volgen nog meer foto's (als ik een selectie uit de 6000 heb kunnen maken) en een overzichtje van mijn eigen hoogtepunten op deze reis, dus blijven lezen!! Graag ontvang ik ook reacties of ideeen, eventueel per email: mcvdds(at)hotmail.com

Santiago de Chile

2010-05-11T05:51:00.002+02:00

Een busreis van 32 uur brengt me van Arica naar Santiago de Chile, een afstand van zo'n 1900 kilometer over de weg. De meeste tijd breng ik in een soort comateuze toestand door, als de bus door de eindeloze woestenij van Noord-Chili rijdt en het uitzicht slechts bestaat uit zand en oceaan. Een rare combinatie overigens: rechts het water en links de zandstenen duinen van honderden meters hoog.

Het eten in de bus is deze keer erg slecht en ik ben blij als ik onderweg ergens de bus uit kan rollen om op tintelende voeten naar een standje te lopen waar water en koekjes worden verkocht. Soms is het eten erg goed, met als mijn eigen hoogtepunt een etentje in een wegrestaurant met de hele bus (okee het was geen heel erg lekker eten, maar wel leuk, zie dit verslag). De onderweg vertoonde films vallen gelukkig niet uit (meestal zijn het illegale kopietjes) en ik pik er weer wat Spaans van op. Ben alweer vergeten waar ze over gingen, vertelt dat iets over het niveau van de films?

Maar goed, voor 50 dollar 1900 kilometer afleggen is niet duur, dus ik zal verder niet klagen. Hoewel, misschien nog even over de controlepost in Iquique. Dit ligt notabene in Chili aan de kust, maar om erin of eruit te gaan wordt de hele bus gecontroleerd. Dat betekent uitstappen, bagage uitladen, open maken, laten zien aan een mevrouw met een latex handschoentje en dan alles weer inpakken. Reden is tweevoudig: vervoer van groenten, fruit en andere verse producten is verboden van noord naar zuid en omdat Iquique een belastingvrije koopzone kent controleert men alle aankopen. Moet je dus alsnog belasting betalen... De logica ontgaat me soms, maar hee: “Smile, you're in South America!”

Na een uur vertraging rijden we dus verder de nacht in en als ik wakker wordt staat de bus stil. Tijd om tussen de zwervers en dakloze honden een toilet te zoeken. Dat is gelukkig schoon, in tegenstelling tot de toiletten in Argentinie, waar de nationale drank yerba mate behalve het tempo ook de spijsvertering permanent lijkt te hebben aangetast.

Genoeg sarcasme nu. Ben wel weer toe aan wat Europese efficientie en properheid. Gelukkig hebben jullie daar Wilders.... ha! Nee, dan is het hier toch beter!

In de ochtend hangt er vaak een mist langs de Chileense kust, het koude oceaanwater zorgt voor de condensatie van het vocht in de lucht met laaghangende mistbanken als gevolg. Als we met de bus door een vallei-achtig landschap rijden levert dat prachtige plaatjes op van volledig met mist gevulde valleien in het midden van de woestijn, met de oceaan als eeuwige tegenspeler. Ik kan me niet voorstellen dat het Chileense landschap ergens anders ter wereld wordt geevenaard.

Santiago is een enorme stad. Een derde van de totale bevolking van Chili (18 miljoen inwoners) woont in de omgeving van de stad. Wat precies de economische reden is dat zoveel mensen zo graag zo dicht op elkaar wonen moet iemand me nog maar eens uitleggen. In Noorwegen zag ik tien jaar geleden hetzelfde. Chili kent veel ontoegankelijke gebieden en veel woestijnen, maar ook enorm veel goede landbouwgrond en mooie plekken om te wonen. Waarom 6 miljoen mensen dan dicht op elkaar in een door smog verpeste stad gaan wonen ontgaat mij geheel. Maar ik besef dat ik alleen sta: op een schapenboerderij in Chileens Vuurland, met de buren 5 kilometer verderop, voelde ik persoonlijk een sterke drang te gaan wonen en werken (zie dit verslag). Dat zal ook wel niet normaal zijn...

Bevind me momenteel in een soort studentenhuis in Barrio Brasil in Santiago, viavia een vriendin die na rondgereisd te hebben in Patagonie nu in Santiago woont en werkt. Enorme ruime kamer in een enorm oud en vervallen huis. Heeft wel z'n charmes en voor mij de ideale plek om rustig mijn reis af tes sluiten: ik schaf wat laatste souvenirs aan (flessen pisco!), ga nog naar de kapper (zeker vijfmaal goedkoper dan in Nederland), werk mijn CV bij en doe wat voorzichtige pogingen vacatures te zoeken.

Gisteren door de stad wezen wandelen en in het Museum voor Solidariteit met Salvador Allende terecht gekomen. Een kunstmuseum vol met gedoneerde werken aan de nagedachtenis van de socialistische president van Chili tot 1973. Slechts af en toe kwam ik sporen tegen van die tijd in mijn reis door Chili. Misschien is dat wel een teken van de diepte van het litteken dat de militaire dictatuur achter heeft gelaten in Chili (in Argentinie geldt overigens hetzelfde).

In het kort: de socialist Allende werd tijdens een staatsgreep door het leger afgezet en vervangen door Pinochet. Allende kwam daarbij om het leven, evenals duizende burgers die “verdwenen” of werden geexecuteerd tijdens de 15 jaar durende dictatuur die volgde op de staatsgreep. Pinochet werd vervolgens aangeklaagd door zijn landgenoten voor het gebeurde, maar nooit veroordeeld omdat hij zich kon verschuilen achter diplomatieke onschendbaarheid. Pas toen bleek dat hij miljoenen had verduisterd tijdens zijn dictatuur viel het laatste beetje sympathie voor hem weg. Pinochet overleed in 2006.

Nog steeds een uiterst beladen onderwerp dus en zo goed als doodgezwegen. Ik heb er nog bijna nooit over gesproken met een Chileen, op een keer in Valparaiso na: ik kwam een dochter tegen van een minister in het kabinet Allende die haar jeugd in ballingschap in Oost-Duitsland had doorgebracht.

Aan boord van de AnneMargaretha las ik het boek “Weerzien met Chili”, van twee Nederlanders die net voor de staatsgreep in Chili werkten met de Mapuches (een van hen als Wagenings ontwikkelingssocioloog) en na de staatsgreep terugkeerden om hun oude vrienden op te zoeken. Het boek vertelt op een beklemmende wijze hoe sommige van hen vermoord zijn en hoe anderen op hun eigen wijze met de repressie zijn omgegaan: de meesten hebben een strategie van “niet over spreken, doen alsof het niet gebeurt” gebruikt om te overleven. Een boek dat ik kan aanraden als je geinteresseerd bent in een menselijk verhaal over onderdrukking, repressie en overleven. Overigens is er een documentaire over hetzelfde onderwerp van deze maker met dezelfde titel; wanneer iemand deze weet te vinden houd ik me aanbevolen!

Hoe dan ook, het museum voor Allende zit in een schitterend art-deco villa in een rustige en groen wijk van Santiago. Op zondag is bezoek gratis aan alle musea in Chili en ik was dus verbaasd in mijn eentje rond te lopen tussen de moderne kunst en aandenkens aan Allende. Mijn Spaans is ondertussen goed genoeg om de laatste gesproken verklaring van Allende aan “zijn” volk te kunnen lezen en ik verbaas me over zijn gedrevenheid en het idealisme in zijn laatste woorden.

Als commercieel tegenhanger van dit idealisme besluit ik heel kapitalistisch op zoek te gaan naar nieuwe kleding. Dat kost hier namelijk minder dan de helft dan in Nederland. Nu is shoppen niet echt een hobby van me, maar tussen al die kleine zuid-amerikanen is het helemaal geen lolletje. Broeken in mijn maat zijn er gewoon niet!!! Ik loop van winkel naar winkel en wordt uitermate recalcitrant. Dan maar een boekwinkel in om weer tot rust te komen. Hier slaag ik wel (uiteraard) en zo ben ik nu dus trotse bezitter van de Verzamelde Gedichten van Pablo Neruda, in het Spaans. Helaas zonder fatsoenlijke broek aan mijn kont, maar de geest wil ook wat, nietwaar?

Nog een laatste dag in Santiago “para disfrutar y descansar” en dan naar het vliegveld. Via Madrid vlieg ik, als Hephaistos het tenminste toelaat, naar Amsterdam. Na 523 dagen reizen weer terug in Nederland!

Vulkanen en een aardbeving

2010-05-07T06:59:00.004+02:00

Vanuit Arica gaat de reis omhoog. Met de bus omhoog tot 3500 meter boven zee om precies te zijn. De valleien rond Arica zijn door water uitgesleten in het zandsteen en het lijkt alsof de bergen eindeloze duinen zijn met perfecte hellingen om vanaf te boarden. Het zand heeft de mummies van de vroegere bewoners uitstekend bewaard en in het museum van de universiteit van Arica heb ik er enkele bekeken, de gewaden waarin de lichamen gestoken zijn puntgaaf geconserveerd.

Met de bus stijgen we boven de wolken en passeren een schrijn

Arica noemt zichzelf de stad met het meest perfecte klimaat ter wereld: altijd tussen de 15 en de 25 graden, ook 's nachts, en het regent er nooit. De valleien, waar water uit de Andes doorheen stroomt, zijn ware oases van groen temidden van een ongekende woestenij, daar zijn zelfs vier tot vijf oogsten per jaar mogelijk! Wanneer je de precordillera inreist wordt het iets natter (er groeien
nu af en toe cactussen in plaats van helemaal niets) maar hoe hoger je komt hoe moeilijker de vegetatie het heeft. Rond de 3500 meter, waarop het Aymara dorpje Putre ligt, is cactusachtig, behalve in de valleien waar wederom weelderige struiken en bloemen groeien, bediend door fladderende kolibries. Rond de 4500 meter groeit nog slechts gras, begraasd door vicuna's, llama's, guanaco's, alpaca's en vizacacha's. De laatsten zijn konijnachtigen met muizenoren en een staart, terwijl de eerste vier diersoorten variaties zijn op de kameel, in verschillende stadia van domestificatie. Boven de 5000 meter houdt de vegetatie het voor gezien en zijn de hoge puisten van de vulkanen het enige dat in het landschap zichtbaar is. De vulkaan Sajama, in Bolivia, is 6520 meter hoog, terwijl de vulkaan Parinacota, op de grens tussen Chili en Bolivia, 6300 meter reikt en aan de klassieke ideeen over vulkanen voldoet.

Moeders mooiste (een llama)

Zelf kom ik tot 5400 meter hoogte, met een fantastisch uitzicht over de Chileense altiplano als beloning voor een zuurstofarme beklimming van zo'n 500 meter in anderhalf uur. Met een hart dat ruimschoots 2 slagen per seconde lijkt te slaan en
een ademhaling van een kettingrokende longpatient die zojuist de marathon van New York heeft gelopen kom ik op de top aan, waar mijn gids al op me wacht... voor hem vormt zo'n klimmetje geen probleem!

Naamloze top, 5400 meter

Sajama vulkaan, Bolivia, 6520 meter

Het grootste gevaar van snel stijgen in de bergen is hoogteziekte. De eerste nacht die ik op 3500 meter hoogte doorbreng heb ik enorme hoofdpijn en lig ik soms naar adem te happen. De luchtdruk halveert iedere 5500 meter, zodat je lichaam op hoogte extra moet werken om voldoende zuurstof binnen te krijgen. Rustig acclimatiseren, liefst zo lang mogelijk, is het enige dat helpt, het lichaam moet eerst rode bloedcellen aanmaken. Niet gehinderd door enige biologische kennis besluit ik dat het eten van alpaca-vlees vast heel goed is en proef in een lokaal restaurant van het pluizige landbouwhuisdier met z'n uiterst zachte wol. Toch heb ik in de vierde nacht, welke ik op 4500 meter doorbreng, nog lichte hoofdpijn en een droge mond vanwege het geregeld ademhalen door de mond.

Het blijkt een beetje de prijs die betaald moet worden door iedere reiziger die naar de Chileense of Boliviaanse hoogvlakte, de altiplano, wil reizen. Gedurende een aantal dagen verblijf ik in het hostel La Chakana, een van de beste hostels waar ik verbleef tijdens mijn reis door Zuid-Amerika. De eigenaar George, 63 jaar en van oorsprong Duitser maar al 40 jaar op reis, heeft het nog steeds niet zo op de Zuid-Amerikaanse manier van werken. Tijdens mijn verblijf kom ik verschillende andere reizigers tegen waarmee ik dagtochten maak in de omgeving, voor zover het weer dat toelaat: heel uitzonderlijk valt er tijdens een wandeling regen en hogerop zelfs sneeuw, wat in dit jaargetijde absoluut ongebruikelijk is. Meer El Nino? We breken onze wandeling af op 4444 meter en nemen een bad in de thermische baden, verwarmd door de vulkanische activiteiten in het gebied.

Thermisch bad

Rotstekeningen van llama's

Ik bekijk tekeningen van meer dan 3000 jaar oud in de rotsen in de omgeving van Putre; ook toen waren er blijkbaar al llama's. Samen Adam (VS) en Jimmy (Canada) vind ik ongebruikte mortiergranaten, achtergelaten door het Chileense leger, welk een regiment in Putre heeft gelegerd zodat de bevolking van het
dorp verdubbeld is (er wonen op papier veel meer mensen dan in werkelijkheid, rond de tweejaarlijkse census verdubbelt de bevolking altijd omdat wonen op het platteland in Chili belastingvoordelen heeft). Arica schijnt op de route van de narcohandel te liggen en het leggen van antipersoneelsmijnen op de oude Inca-paden over de grens is de Chileense manier om te voorkomen dat het land overspoeld wordt met Peruaanse en Boliviaanse cocaine. Het kan natuurlijk ook zijn dat men wil voorkomen dat de in de Salpeteroorlog van 1879-1884 op Peru en Bolivia veroverde gebieden weer in buitenlandse handen geraken. In ieder geval geldt in de Chileense provincie Parinacota een wet die het kauwen van cocabladeren en drinken van cocathee mogelijk maakt. De bladeren vormen het enige erkende “medicijn” tegen de verschijnselen van hoogteziekte.

Aan de fles, maar wel creatief

Met gids Franklin maak ik een lange tocht met de 4x4 richting de “gekleurde bergen” (een andere naam hebben ze niet). We laten de auto achter en lopen langzaam omhoog. Na iedere tien meter hoogte die ik win moet ik uitrusten om mijn hartslag te normaliseren. We lopen uiteindelijk door de verse sneeuw en klimmen naar de top, waar Franklin zijn gitaar te voorschijn haalt en een Aymara-liedje begint te zingen! Het uitzicht bestaat uit de vulkanen Sajama, Pomerape, Parinacota, Umarata, Acotango en Guallatire. Van deze is slechts de
laatste echt actief: een constante rookpluim markeert de top van de
vulkaan.

Overal zijn irrigatiesystemen te vinden

De hoogvlakte vormt het oorspronkelijke leefgebied van de Aymara-Indianen. Zij zijn achtereenvolgens door de Inca's en de Spanjaarden onderdrukt en ook tegenwoordig is hun cultuur een achtergestelde in Chili. In Putre zijn de meeste inwoners Aymara, met eigen taal, en vooral door de kleurrijke traditionele kleding die de oudere inwoners dragen wordt de afkomst duidelijk. Veel mensen in het dorp leven van de landbouw, toerisme is ook wel belangrijk, maar staat op
de tweede plaats. Toch loopt het platteland ook hier leeg en voor een dorpje als Guallatire, onderaan de gelijknamige vulkaan, betekent toerisme de enige echte inkomstenbron voor de 5 overgebleven inwoners.

Als afsluiter van mijn verblijf op hoogte rijd ik met gids Franklin en twee andere toeristen naar de zoutvlakte van Surire, zo'n 150 km rijden van Putre over slechte en stoffige paden. Door de constante aanvoer van zwavelrijk heet grondwater en successieve verdamping onstond een zoutvlakte en -meer op 4500 meter hoogte boven zeeniveau. De bijzondere eigenschappen van het water voeden speciale bacterien welke op hun beurt als voeding dienen voor flamingo's. Een bad in zwavelrijke water doet me een uur in de wind stinken, maar schijnt wel goed te zijn voor de huid en het lichaam. Dat neem ik dan maar aan.

Salar de Surire

Alpaca met vulkaan Parinacota als achtergrond

Als ik de laatste avond in het hostel een boek aan het lezen ben, voel ik de tafel opeens trillen. Een laag geluid omhult het gebouwtje waarin ik me bevind. De trilling neemt toe en het voelt alsof er vlakbij een zware goederentrein voorbij
rijdt. Mijn onderbewuste zegt “aardbeving!” maar mijn bewuste moet meer overtuigd worden. De mensen die al in bed lagen staan opeens in de woonkamer en de hangende lampen wiegen nu zachjes heen en weer. Een chileen lacht me zo'n beetje uit: dat was geen aardbeving, meer een schokje! Toch blijkt de aarde een behoorlijke schok veroorzaakt te hebben, 6,2 op de schaal van Richter volgens de website van de US Geological Survey. Totaal onverwacht dus mijn
eerste aardbeving!

Aankomst in Arica

2010-04-27T22:58:00.001+02:00

Mijn laatste zeemijlen zitten er voorlopig op nu ik in Arica ben aangekomen. Na meer dan 4000 kilometer in anderhalve maand langs de Chileense kust stap ik over enkele dagen van boord en reis ik over land richting Santiago de Chile.

4000 Kilometer is een behoorlijke afstand, afgelegd met een lage snelheid (zo'n 10 km per uur). Zeker de laatste 700 zeemijl (zo'n 1200 km) vanaf Valparaiso waren lang. Volgens de pilot guide voor Zuid Amerika van de Britse Admirality kun je op het traject noordwaarts vanaf Valparaiso veel kalmte en zuidelijke winden verwachten. Dat hebben we gemerkt: de wind altijd in de rug, maar nauwelijks genoeg om te zeilen, zodat de motor nu alweer drie dagen onafgebroken heeft staan draaien. Gelukkig hadden we wel een kleine anderhalve knoop bonus door de Humboldt- of Perustroom die ons naar het noorden zette.

Kalkoen gier op Isla Damas

ikzelf op de Anne-Margaretha

Ontmoeting op zee: opleidingsschip de Esmeralda van de Chileense marine

Twee stops onderweg vanaf Valparaiso, op Isla Damas en Isla Santa Maria, brachten wat afwisseling in de dagen en nachten met zee om ons heen en bergen in de verte. Rond die eilanden viel ook het meeste dierenleven te zien, want op zee viel dit stuk weinig te spotten. Veel pelikanen, aalscholvers, gieren, enkele pinguins (de Humboldt-pinguin), zeeleeuwen en dolfijnen, daar moesten we het mee doen. Op Isla Santa Maria (een uur wandelen brengt je rond) zagen we duizenden vogels in grote zwermen rond het eiland vliegen. Hoewel de omgeving uit volledige woestijn bestond waar zelfs geen grassprietje groeit, wemelt het water rond het eiland van leven: op een gegeven moment stortten duizenden vogels zich collectief in het water, op zoek naar de kleine visjes die we onderweg ook al hadden gezien: iedere nacht werd de boot vergezeld door duizenden, zo niet miljoenen sardientjes die uit het water opsprongen en in alle richtingen om de boot heen een regenachtig geluid veroorzaakten.

Isla Santa Maria is bijzonder vogelrijk

Arica is een havenstad vlakbij de grens met Peru. Het vormt de zeeverbinding van Bolivia en is een belangrijke doorvoerhaven van olie en koper. Voor de oorlog tussen Chili en Bolivia en Peru in 1885 behoorde dit gebied bij Peru. De rijkdommen aan kopererts en nitraten maakten het tot de inzet van de Pacifische Oorlog. Tegenwoordig heeft het meer een reputatie als doorvoerhaven van narcotica (cocaine). Arica beroemt zich erop een klimaat van eeuwigdurende lente te hebben: altijd tussen de 15 en de 22 graden. Dat het hier lekker warm is hebben we al gemerkt: overdag uitstekend shirtjesweer en ook 's avonds niet koud. Mediterraan is het hier echter niet te noemen: op 20° zuiderbreedte bevind je je in een zone met permanente hogedrukgebieden en daardoor veel zon en weinig neerslag. In Arica regent het als gevolg daarvan zelden tot nooit. De omgeving van de stad is dan ook volledig woestijn: er groeit helemaal niets!

Ikzelf op Isla Santa Maria

Woestijn naast de zee

Met de Anne-Margaretha liggen we na wat omzwervingen door de haven nu in de vissershaven. Tientallen zeeleeuwen, honderden pelikanen en duizenden aalscholvers bemannen alle vrije plekjes aan de kade, op de daken, op vissersboten en op de zeewering. Vanochtend vond ik naast mijn was, welke op het dek hing, een afgekloven vissestaart, welke waarschijnlijk uit de lucht was komen vallen, gevolg van een luchtgevecht tussen twee zeevogels?

Diesel en water tanken

Los pescadores - de vissers (let op de roerdomp naast de mannen!)

Parkeerplaats in de vissershaven van Arica

Zodra we getankt en boodschappen gedaan hebben (dat klinkt simpel, maar dat is het niet, 3000 litter diesel en eten en drinken voor 12 mensen voor anderhalve maand...) verlaat ik de boot om de stad wat te verkennen en plannen te maken voor de komende dagen. In de omgeving van Arica zijn een aantal dingen te doen waaruit ik nog een keuze wil maken: over iets meer dan twee weken vertrekt vanaf Santiago mijn vliegtuig naar Nederland en ik hoop in de tussentijd nog het een en ander van Noord-Chili te zien.

De lange nachten aan het stuurwiel (in wachten van 4 uur op, 8 uur af) waren ideaal om eens wat dieper na te denken over wat ik wil gaan doen als ik terugkom in Nederland. Ik zal allereerst werk en een woning moeten zien te regelen. Ik heb me nog even afgevraagd of ik mezelf weer voor de klas zie staan, maar heb dat hoofdstuk toch eigenlijk wel afgesloten, het is tijd voor iets nieuws. Bovendien kom ik op een ongunstig tijdstip terug (net voor de zomervakantie), zodat kleine parttime vervangingsbaantjes de enige optie lijken in het onderwijs. Dan liever iets anders, alhoewel ik nog geen idee heb waar ik straks terecht ga komen. Bodem en milieu hebben toch nog steeds mijn interesse (en opleiding), mogelijk kan ik bij een adviesburo aan de slag. Enerzijds is het natuurlijk jammer dat er aan het vrije leventje van de afgelopen anderhalf jaar een einde komt. Ik zou met gemak nog langer hebben kunnen reizen, en zou ook zeilenderwijs best verder kunnen. Mijn geld is echter op, en om in de toekomst nieuwe leuke dingen te kunnen doen zal er toch echt weer een tijdje gewerkt moeten worden. Ik heb daarnaast ook echt wel weer zin een tijd naar Nederland te komen: van de zuidelijke zomer naar de noordelijke! Goed gepland!

Wel heb ik min of meer besloten (zoals dat bij mij gaat) dat ik wil blijven zeilen, dat ik meer wil weten en kunnen op dat gebied, en dat ik daar ook best wat voor over heb. Aan de slag als maat dus, of het volgen van een opleiding tot stuurman op de zeilvaart behoren tot de reele mogelijkheden. Ik zou dan binnen enkele jaren schipper kunnen zijn op een eigen schip, eventueel te varen met betalende gasten. Ik zie mezelf al varen in het noorden van Europa: Noorwegen, Ijsland en Groenland staan op mijn lijstje. Wie weet...

Naar de parel van de Pacific

2010-04-15T08:16:00.000+02:00

De Parel, dat is Valparaiso, stad aan de Grote Oceaan in Chili. Mijn verblijf in juli vorig jaar in deze stad staat nog in mijn geheugen gegrifd. Ook dat ik mezelf beloofde nog een keer terug te komen. Dat het moment van terugkeer nu al is gekomen, had ik echter niet kunnen bedenken.

Vanuit Valdivia, een andere stad aan de Grote Oceaan in Chili, zeilden we in drie dagen en nachten naar Valparaiso. Dat we daarmee 700 kilometer noordelijker belandden is te merken, want overdag zitten we al in t-shirtjes buiten in de zon en de winden zijn overwegend zuidelijk, veroorzaakt door een permanent hoge druks systeem op de Oceaan. Vanmiddag zag ik voor het eerst weer palmbomen, en dat weet je het wel.

Vulkaan Osorno met Lago Llanquihue

In Puerto Montt huurden we een auto en reden wat rond in de omgeving. Vorige winter deed ik hier een poging de vulkaan Puyehue te beklimmen, in de winter, in de sneeuw, wat mislukte door het slechte weer. Nu neem ik beperkt revanche door een vulkaan te bezichtigen. Ook dat lukte destijds niet: ondanks dat ik me slechts 500 meter onder te top van Puyehue bevond was er niets van te zien. De vulkaan Osorno is meer dan 2600 meter hoog en een klassiek voorbeeld van een stratovulkaan: een puist met rondom gelijkmatig aflopende hellingen in een verder leeg landschap. We rijden rond langs het Lago Llanquihue, bezoeken enkele watervallen en gaan kijken bij een schitterend meer aan de grens met Argentinie. In Europa zouden op dit soort plekken direct allerlei horecagelegenheden de mogelijkheden uitbaten. Hier is men tevreden met enkele kampvuurplekken en een toiletgebouw, zodat je zelf met je familie een grote barbecue kunt aanrichten. Enkele halve varkens hangen aan het spit als we langs wandelen.

Puerto Montt is havenstad, centrum van visserij in het zuiden van Chili. We eten vis en schaaldieren in een poppenrestaurantje pal aan de haven. Het duurt een tijd voor de bestelde wijn arriveert; deze moest nog in de supermarkt gehaald worden... Tussen de fishfarms en kreeftenpotten varen we diep in de nacht weg van de havens richting Canal Chacao, waar we met 6 knopen stroom in de rug doorheen worden gekatapulteerd de zee op. Weer op open water, lekker.

Vismarkt in Valdivia

In een dag en nacht zeilen belanden we in Valdivia, waar we de rivier opvaren naar een scheepswerf annex jachthaven. Het schip was hier al twee jaar geleden en Greet en Heinz weten dat ze met de eigenaar van de haven in het Duits kunnen praten. De vele Duitse immigranten, van rond 1880, zijn een typisch fenomeen van dit gebied. Actieve migratie was de enige manier van de overheid om de weerbarstige Mapuche indianen onder controle te krijgen, nadat het gewapenderhand al 200 jaar niet was gelukt. Daarover lees ik net een boek: Weerzien met Chili, over Nederlanders die in de jaren zeventig de landhervormingen van Allende met eigen ogen zagen en na 20 jaar terugkeerden en hun oude vrienden opzochten onder de vaak Indiaanse bevolking in het zuiden van Chili.

Het gaat er Duits aan toe in Valdivia...

We bezoeken de vismarkt in Valdivia, eten “Kuchen” in Cafe Hausmann en gaan daarna naar de brouwerij Kunstmann, waar Ulrich, Anne en ik de diverse bieren proeven, zodat ik de volgende ochtend met een wat onvaste maag begin aan het traject naar Valparaiso. Als we de rivier uitvaren is het weer anders dan verwacht: we hebben de wind op de kop, 25 tot 30 knopen (windkracht 6 tot 7), met een flinke deining erbovenop. Voeg daar nog flinke regen bij en je hebt de ingredienten voor een dagje afzien. Ik sta op de rol om te koken en de curry met rijst die ik uiteindelijk aflever smaakt wel, maar komt er even later bijna weer uit bij mij: te lang binnen gezeten boven de kookpotten. Slapen is een beter idee en mijn hoofd klaart weer wat op voor de nachtelijke zeilbeurt.

Korvijnagelbank op de Anne Margaretha

In de nachten die volgen is het voelbaar warmer aan het worden, hoewel de wind het nog aardig fris kan doen aanvoelen. Het is meestal helder en maanloos, zodat een uitgebreide sterrenhemel zichtbaar is. Op een gegeven moment zien we zowel Mars, Saturnus als Venus aan de hemel staan. Een programma in mijn computer helpt bij de identificatie, ik kan er van ieder moment op iedere plek op aarde de sterrenhemel mee laten zien. We zien de sterrenbeelden Stier en Tweelingen, dichtbij Orion. Deze laatste is een van mijn favorieten en het sterrenbeeld dat ik altijd wel herken. Ulrich wijst me op de “speer” en het “schild” dat de krijger Orion in zijn handen houdt en we realiseren ons opeens dat het sterrenbeeld hier ondersteboven te zien is, vergeleken met het noordelijk halfrond! Ik had me nooit zo verdiept in astronavigatie (waarom zou je als je GPS hebt?), maar ontdek toch een latente interesse bij mezelf.

Overdag komt de zonnebrand weer te voorschijn. In de zon is het rondom heet te noemen. Om de boot stikt het van de albatrossen en vanaf twee dagen voor Valparaiso komen daar ook pelikanen bij. Het blijft fascinerend om een albatros over de golven te zien zweven; zo'n enorme vogel die zo ogenschijnlijk moeiteloos enorme afstanden aflegt. Naast de me al bekende wenkbrauw albatros (ook wel eens "mallemok albatros" genoemd in het Nederlands) zie ik een mij onbekende soort: deze heeft een grijze kop, zwarte bovenvleugels en aan de snavel naast zwart ook twee gele strepen. Even denk ik aan de grijskopalbatros maar die komt vooral in kouder water voor. Volgens de vogelsgids zijn het “Buller's albatrossen”. Deze broeden nota bene in Nieuw Zeeland!

Wenkbrauwalbatros

Een mooi moment is er voor Greet en mij als we vlak voor aankomst in Valdivia twee grijze vinvissen zien in de buurt van de boot. Identifactie is lastig, maar we hebben beide genoeg bultruggen gezien om te weten dat de dieren die we nu zien veel groter zijn. Vanwege de bescheiden rugvin die we zien komen we uit op de grijze vinvis. Na de blauwe vinvis het grootste zoogdier op aarde.

De pelikanen die we overigens zien vliegen blijken later met tientallen in de jachthaven bij Valparaiso aanwezzig te zijn. Het is een kabaal van jewelste en het ruikt ook niet al te fris, volgens de vogelgids is de Peruaanse pelikaan een van de guano-producerende soorten aan de Chileense kust. Valparaiso werd overigens een grote havenstad vanwege de overslag van precies dat product op windjammers en andere dwarsgetuigde schepen die het fosfaatrijke product naar Europa vervoerden waar het als besmesting op het land werd gebracht.

Vlucht pelikanen

Over dwarsgetuigde schepen gesproken: als we in “Valpo” zijn is daar net de vloot van Velas SudAmerica 2010 neergestreken. Tien opleidingschepen van allerlei Latijns-Amerikaanse marines plus de nederlandse bark Europa, de enige civiele boot die ertussen zit. Ik breng een bezoekje aan de pier waar alle schepen liggen en bewonder samen met duizenden andere mensen de enorme zeilschepen. De Europa, met zijn 50 meter, is een kleintje tussen de reuzen. Het gaat er op de pier op zijn Zuid-Amerikaans aan toe: de muziek schalt uit de luidsprekers (met name de Mexicanen kunnen er wat van), veel uniformen en uiteraard loslopende honden die tussen de benen doorschieten. Apart vind ik ook de Venezolaanse boot, de Simon Bolivar, met gigantische banier waarop staat: "Een socialistisch vaderland of de dood; we zullen overwinnen!" Blijkbaar laat Chavez zijn marine ook olie besparen en zeilen ze nu rond!

De wegen van de Europa was ik al een paar keer gekruisd. Een vriend van mijn vader vertelde me voor ik op reis vertrok al over zijn reis met de Europa van Antarctica naar Zuid-Afrika. In Ushuaia leerde ik een oud-stuurman (-vrouw eigenlijk) kennen die me over haar tijd op de Europa vertelde en in het laatste hostel waar ik verbleef in Ushuaia werkte een jongen aan een houten boegbeeld, dat voor de Europa bleek te zijn. Enkele weken geleden is dit beeld (de prinses Europa en oppergod Zeus vermomd als stier) aan de boeg gehangen.

En met die ontmoeting is er weer een klein cirkeltje gesloten: van Mars naar Orion, naar albatrossen, naar pelikanen, naar guano, naar Valparaiso, naar Europa. En dat laatste is precies de naam van het continent waar ik over een maand precies, met enige weemoed, naar terugkeer.

Door de Chileense kanalen - deel 2

2010-04-09T04:48:00.044+02:00

De Straat van Magelhaen vormde een formidabele barriere voor de Anne Margaretha en haar bemanning. Slecht weer (lees: harde wind) dwong ons driemaal tot vroegtijdig stoppen, ankeren en afwachten tot het weer verbeterde. Mijn eigen hoogtepunt van de tocht lag daar dichtbij.

Snel veranderende weersomstandigheden horen bij chileens Patagonia

Het is stikdonker als ik buiten kom. De hemel is nog donkerder dan het water, dat in korte steile golven van de Stille Oceaan de Straat wordt ingeperst. De wind fluit door het want en heel in de verte is het licht van de vuurtoren van Bahia Felix te zien. Na enkele minuten aan het donker te hebben gewend neem ik het stuurwiel over van Harry en sta alleen buiten. Zeilen met een langkieler zoals Anne Margaretha betekent veel anticiperen op de bewegingen, omdat draaiingen langzaam worden ingezet en vervolgens lang aanhouden. Aan de andere kant is het schip ook erg koersvast en stabiel. De dubbel gereefde zeilen staan dicht bij de middenlijn van de boot en de fokkeschoot staat strak als een snaar om maar te proberen zo hoog mogelijk te kunnen varen. Ik luister scherp naar de zeilen, die ik in het donker niet eens kan zien, en moet daarmee proberen vast te stellen wanneer ze killen. Afvallen daarentegen is niet te merken aan de geluiden, of het moet in de snelheidsverhoging zijn die op het waterlog te zien valt. Het is een wankel evenwicht waarop je je bevindt. Neemt de wind toe in een vlaag dan is oploeven mogelijk omdat de schijnbare wind meer van opzij invalt en de zeilen later killen, terwijl afzwakkende wind de schijnbare wind ongunstig doet veranderen en tot afvallen dwingt. Met een boot die langzaam stuurt is het dus best kritisch varen, zeker als de boot ook nog eens tegen aanzienlijke golven invaart. Ook die zie ik niet, maar voel ze des temeer in mijn benen, die ik wijdgespreid op het dek heb gezet om mijn eigen evenwicht te kunnen bewaren. Het moge duidelijk zijn: ik geniet intens van dit soort zeilen.

De wind neemt toe, de golven worden hoger en het lampje van de vuurtoren, hoewel dichterbij, slechter zichtbaarder. Juist als Heinz even buiten komt om de situatie te peilen komt de windmeter tot 50 knopen wind. Een strieming van regenwater glijdt over mijn wangen, versterkt door zeewater dat nu horizontaal van de golftoppen wordt geblazen. Dat zie ik niet, maar proef ik aan de zoute smaak op mijn lippen. Er is geen hand voor ogen zichtbaar, ook al houd ik die net voor mijn gezicht om het water uit mijn ogen te weren. Dit wordt ook mij te gortig. Heinz besluit het ronden van Kaap Tamar tot het daglicht te bewaren en we wenden de steven en stuiven even voor de wind weg richting een ankerplaats.

Daar wacht een volgende verrassing. De digitale kaarten van het gebied zijn met een ander coordinatensysteem ingevoerd dan de GPS, zodat er een vaste afwijking van ongeveer een halve mijl oost is (later neemt dit toe tot bijna anderhalve mijl, zo'n 2 kilometer). Het zicht is absoluut nul, het stortregent, en er liggen diverse rotsen onder en net boven water rondom de ankerplaats. Ook met radar geen plek dus om zo binnen te varen. We proberen het nog even, maar als we in het schijnsel van de 500 kaarsen sterke schijnwerper ploteling een scheepslengte voor ons een rots zien opdoemen in een veld van wier moet Heinz vol gas om zijn schip weer in open water te krijgen. We brengen nog een nachtje op zee door, zeilen een stuk tegen de wind in en drijven dan tweemaal zolang met wind mee windafwaarts tot het ochtend wordt en we veilig binnen kunnen lopen. In de dag die volgt stuift de wind over de boot tot een maximum van 68 knopen (boven de 64 is windkracht 12). Welkom in Patagonie, het lijkt South Georgia wel!

Anne Margaretha voor anker

De kleuren wisselen elkaar af

Na een dag wachten worden we beloond met schitterend weer en stuiven het hoekje om Canal Smyth in. We komen nu in een gebied waarover ik twee jaar geleden de eerste boeken begon te lezen (Bill Tilman's Mischief in Patagonia, over een klim- en zeilexpeditie in de Cordillera Sarmiento). Na ongeveer 2 dagen belanden we in Puerto Eden, een vissersnederzetting in the middle of nowheremet 140 inwoners. Dichtsbijzijnde volgende stad: 300 kilometer. We kopen wat centolla, king crab dus en maken gebruik van het laatste daglicht om de nabijgelegen Paso de Indio door te varen. Het kanaal is hier zo smal dat je spreekwoordelijk de blaadjes van de bomen kunt trekken. We varen de nacht in.

Puerto Eden, compleet met politie en marinepost

Heel in de vroege ochtend voelen we aan de deining dat er open zee in de buurt komt. Pas 3 uur varen later is het zover en hijsen we in de Golfo de Penas de zeilen. De naam van deze beruchte golf betekent Golf der Ongemakken, vanwege het overgaan van de oceanische plaat in de continentale plaat, met een hoogteverschil van bijna 4000 meter tot gevolg. De oceanische deining kan daardoor gigantische hoogten aannemen. In Europa komt dezelfde situatie voor in de Golf van Biskaje, toch ook een berucht stukje vaarwater. Onze eerste uren zijn echter geweldig om te zeilen.

Helaas komt aan alles een eind. De wind draait noord, onze vaarrichting, en we moeten de gehele nacht kruisen tegen de golven in. Geen pretje en de daarvoor gevoeligen liggen gevloerd door de onvermijdelijke zeeziekte. Er wordt wat afgekotst in de boot! Gelukkig (afkloppen!) voel ik me altijd prima onder deze omstandigheden, het enige is dat leven aan boord enigzins onhandig wordt: alles beweegt heen en weer en je wordt dus letterlijk van de pot geslingerd of in mijn geval (ik slaap in de voorpiek van de boot, de meest beweeglijke plek) bereik ik in mijn slaap iedere halve minuut een gewichtsloze toestand doordat de boot onder me een golfdal in valt, waarna ik direct weer op het matras wordt gesmeten. Slapen doe ik dan met twee handen vast aan het matras en twee voeten eronder gestoken.

Pas ver in de volgende dag komt aan de marteling een einde en tussen de walvissen varen we tegen de avond Canal Darwin in. Nu is het zwaarste van de reis wel achter ons en varen we op motor zo'n 100 mijl omhoog tot we in de Golfo Corcovado terecht komen. Dit stuk voer ik vorig jaar juli al eens tijdens mijn reis door Chili richting Valparaiso, hoewel het op een zeilboot stukken anders voelt. Het weer is nu ook veel beter, destijds regende het aan een stuk door en nu schijnt af en toe de zon. Ik waag me zelfs overdag in Tshirt buiten, ik heb niets voor niets een half jaar doorgebracht in subantarctische omstandigheden!

We passeren het magische eiland Chiloe aan bakboord (hier was ik ook in juli), luisteren naar het sterk toenemende radioverkeer op de VHF en worden in de laatste nacht gepasseerd door de Evangelista, de veerboot tussen Puerto Montt en Puerto Natales, vlakbij Torres del Paine, waar ik enkele weken geleden wandelde. Het voelt een beetje of de puzzel voor mij is ingevuld: er is weinig in Zuid Chili waar ik niet was.

Een zeeleeuw is getuige van onze aankomstin Puerto Montt

Door de Chileense kanalen - deel 1

2010-04-07T04:46:00.004+02:00

Als we aan het eind van de reis met Anne Margaretha de verwachtingen en ervaringen met elkaar vergelijken blijken de mijne behoorlijk dicht bij elkaar te liggen. Dat is ook echt de eerste keer in anderhalf jaar! Meestal gebeurt er iets onverwachts of wijzig ik mijn plannen en gaat alles anders dan gepland. Zo niet deze keer: een dag eerder dan gepland kwamen we afgelopen week aan in Puerto Montt.

Bezoek aan een gletsjer

In Puerto King, een van de allermooiste plekjes in Patagonie

Eerder schreef ik al over de Anne Margaretha, een 22 meter lange tweemaster van Heinz en Greet onder Nederlandse vlag. Het schip is met gasten op terugreis van Antarctica naar Nederland. Omdat Antarctica nu eenmaal ver weg is van Nederland gaat de boot langs de ene kant van Zuid-Amerika omlaag en langs de andere omhoog. Ik vaar mee vanaf Ushuaia naar Puerto Montt en vervolgens naar Arica aan de grens met Peru. Het schip is een slag groter dan waar ik aan gewend ben, heeft een mast meer, en de ruimte aan boord is aanzienlijk. Vanwege de degelijke uitvoering in staal is er wel een zekere balans te vinden tussen snelheid en veiligheid, maar wanneer de wind 's nachts toenam tot boven de 40 knopen bleek dat juist een voordeel.

IJsvogel

We troffen veel slecht weer op de tocht van Ushuaia naar Puerto Montt. De meeste wind in dit gebied is westelijk en wij kwamen ook veel noordelijke winden tegen. Wanneer er dan niet veel wind staat vind je gelijk het tegenovergestelde: het wordt bladstil en het water een spiegel voor de grijze hemel. Vanuit Ushuaia moet er eerst een paar honderd kilometer westelijk worden gevaren over het Beagle Kanaal, dus tegen de wind in, voor je noord uit kunt, vervolgens terug oost door Canal Magdalena en dan weer noord om zo in de Straat van Magelhaen te belanden. De Chileense marine stelt allerlei voorwaarden aan jachten in dit gebied, waardoor we gedwongen worden deze onlogische route te volgen.

Een soort fuchsia? In ieder geval de enige bloem die te vinden is

We komen een aantal boten tegen op onze reis. In Caleta Beaulieu lijkt het wel de Loosdrechtse Plassen als Henk Boersma met zijn boot Sarah Vorwerk en Paul op Rebellion op sleeptouw het fjord binnenvaren en een rondje langs de gletsjer varen. Drie Nederlandse boten in een baai in Patagonie, dat verzin je toch niet? De jongens van Santa Maria Australis parkeren een dag later hun boot naast de onze. Met hen liep ik een jaar geleden een fantastische wintertocht door de bergen van Ushuaia. Over een paar weken vertrekken ze met de boot door de kanalen richting Tahiti. Ik ben bij voorbaat jaloers...

Gezonken zeilboot in Seno Pia

Verderop in dezelfde boot ligt de bange droom van elke zeiler: zie de foto. De Fransman voer 1000 zeemijl met zijn vrouw door de kanalen om 100 mijl voor Ushuaia te stranden op een rots. Terwijl zijn vrouw op het land een meerlijn aan een boom of rots vastmaakte, viel er een rots op haar been dat vervolgens brak. In zijn haast om achter zijn door de marine geevacueerde vrouw aan te varen voer de man in zijn eentje 's nachts op een rots en wist zijn polyester schip net op tijd tegen een rots te parkeren. Met onze dieptemeter maten we een kleine 80 meter diepte op 20 meter uit de kant, dat de boot dus uberhaupt nog boven water steekt is een klein wonder. Met enkele andere Franse boten werd geprobeerd het jacht droog te pompen en naar Ushuaia te varen. Einde wereldreis voor dit echtpaar dus, want zout water in het interieur … aiaiai! Naast dat je dus nooit rotsblokken op je benen moet laten vallen, valt er dus te leren dat je nooit in je eentje midden in de nacht (en de Patagonische nachten kunnen heel erg donker zijn) in een fjord met een eindmoraine (de diepte loopt daar van 400 meter onder op tot 1 meter boven water) zonder radar moet gaan varen. Behoorlijk stom dus.

Rebellion kwamen we een paar dagen later weer tegen. Paul had van Henk een sleepje gehad en nu kwamen wij hem achterop. Ik had al wat verteld aan de mensen van de Anne Margaretha over mijn tocht met Paul, maar bij het zien van zijn bootje werden de ogen van de meesten erg groot: zo klein! We gooiden een lijntje over dat Paul tussen alle balonnen aan boord wist vast te maken op een kikker. Het bleek zijn verjaardag, 31 alweer, en Melanie, de eerdergenoemde Franse meid die dit keer aan boord is, had de boot versierd. Hij haar ook trouwens, zodat ze elkaar de komende maanden warm kunnen houden in de kanalen. Paul heeft namelijk zijn kachel eruit gesloopt en het zal knap koud worden op Rebellion. Met enige weemoed keek ik toe hoe Paul en Melanie de volgende dag een veilige caleta (inham) in voeren. Op zeil door de Chileense kanalen is zeiltechnisch een hele grote uitdaging, zoveel is me wel duidelijk. Ooit, op een dag, keer ik terug op eigen kiel en vaar de route in eigen tijd!

Rebellion op sleeptouw

Hier laten we Rebellion achter

Met de ontmoetingen was het daarna afgelopen, of het moet het Groningse vrachtschip zijn dat ons passeerde om weg naar het noorden. Plus een of twee verdwaalde vissers die hun kreeftenpotten in het diepe en koude water uitzetten. Slechts dichtbij Puerto Montt passeerden we het zeilscheepje van de foto. Om een aantal redenen gaat dit bootje richting mijn ideaal van een boot om ooit mee rond het bolletje te gaan: mijn belangrijkste redenatie is dat als een bootje zo lang blijft varen als dit type, het wel onverwoestbaar moet zijn!

Een mooi kottertje

Vanwege de lengte van de tekst deel ik het geheel in tweeen: over twee dagen het volgende deel! Wijzelf zijn dan al vertrokken richting Valdivia, zo'n vier of vijf dagen varen. Omdat de recente aardbeving en daaropvolgende tsunami ontzettend veel schade hebben aangericht aan vele dorpen en steden langs de chileense kust zullen we het aantal stops tot Arica beperkt houden. Helaas kunnen we ook niet langs de eilandengroep Juan Fernandez, beter bekend als de Robinson Crusoe eilanden, waar de zeeman Alexander Selkirk vijf jaren in eenzaamheid doorbracht na een schipbreuk en de inspiratie vormde voor het beroemde verhaal.

In Arica, waar we aan het einde van april aankomen, stap ik van boord en reis vanuit daar door de noordelijke woestijn naar Santiago. Vanuit daar vlieg ik half mei naar Nederland. Aan mijn reis komt zo langzamerhand een einde!

Torres del Paine - deel 2

2010-03-26T12:40:00.002+01:00

Ik zeg de Duitsers gedag en wandel op eigen gelegenheid verder langs de Rio Paine, een etappe van zo'n 5 uur solo-wandelen, na een ochtend van gelijke duur, naar Campamento Seron. De meeste wandelaars lopen in deze richting omdat het uitzicht over Paso John Gardner over de Grey gletsjer geweldig spectaculair moet zijn en de andere zijde van de pas zeer steil afdalend. Het gevolg is dat je dus best met een flinke groep kunt lopen zonder iemand te zijn. Na een paar uur wandelen door een vallei, welke ik later op de kaart herken als de Betoverende Vallei, kom ik bij mijn doel. Het is echt schitterend hier: een gladde riviervallei vol met margrieten en bloeiende grassen omgeven door bergen.

Achterzijde Torres del Paine

Helaas reageert mijn neus direct op de overdaad aan stuifmeel en waar ik meer dan een jaar zonder leefde komt nu weer terug: hooikoorts. Ik voel me direct beroerd. In Seron ontmoet ik de wandelaars met wie ik de dagen erna doorbreng en die ik zelfs later in Puerto Natales nog tegenkom. Het doorbrengen van de dag is overigens een groot woord: we brengen de tijd tussen wandelen en slapen gezamelijk door op de kleine aangewezen kampeerplaatsen en delen chocolade en wijn. Lopen doe ik bij voorkeur alleen en omdat ik veel sneller wandel dan bijna alle anderen vertrek ik vaak later en haal dan bijna iedereen weer in zodat ik als een van de eersten aankom.

Met Braden uit Nieuw Zeeland bij de Puma gletsjer

Na zo'n zes dagen ploeter ik me tegen de wind in over de Paso John Gardner en moet toegeven dat het beloofde uitzicht inderdaad geweldig is. Een meer dan vijftien kilometer lange rivier van ijs baant zich tussen de bergen een weg naar beneden en bepaalt hoe het landschap er uitziet. In de verte kun je zien hoe de gletsjer contact maakt met het enorme ijsveld van de Campo Hielo del Sur, na Antarctica en Groenland de grootste aaneengesloten ijskap ter wereld. Omdat het waait als een gek blijf ik slechts om een foto te maken en daal daarna snel af naar de beschutting van het bos. Zoals wel vaker met bergpassen is de wind weg zodra je wat lager bent gekomen.

Paso John Gardner

Nu kom ik weer in vaker bewandeld gebied, althans we komen nu mensen tegen die van de andere kant afkomen en naar de gletsjer willen kijken, en dat het drukker wordt merk je vooral aan het feit dat mensen elkaar niet meer vanzelfsprekend groeten bij een ontmoeting. Mijn rugzak is nu stukker leger en kilo's lichter en ik vlieg over de paden. Van mijn rechterknie, waarin zich een gescheurde meniscus bevindt, heb ik totaal geen last, alhoewel mijn wandelstokken vast helpen bij het voorkomen van erger leed. Omdat ik volstrekt geen zin heb in de drukte van de grootste camping in het park, bij Lago Pehoe, loop ik nog een paar uur door naar een gratis kampeerplek langs de rivier die het smeltwater van de Grey gletsjer afvoert. Er is verder niemand en ik geniet van het ondergaan van de zon en de stilte om me heen. Als ik naar het riviertje loop om water te halen zie ik opeens een uiltje in een struik zitten. Met grote nieuwsgierige ogen kijkt hij me aan. Zijn ogen zijn geel als oker.

Zuidelijke pygmee uil

Ik kruip dichterbij met mijn camera in de hand. De zon is al onder en het is lastig de camera goed ingesteld te krijgen. De uil verroert zich niet, draait alleen halve slagen met zijn hoofd en kijkt links en rechts om zich heen. Ik neem nog een paar voorzichtige passen, en nog een en nog een. Nu ben ik zo dichtbij dat hij volgens alle natuurwetten die ik ken wel weg moet vliegen! Nog een stap en met uitgestrekte arm duw ik de camera zo ongeveer op z'n neus. Weinig licht en korte afstand is geen goede combinatie voor mijn camera en de autofocus reageert niet meer. Ik ben uiteindelijk gedwongen om slechts 50 centimeter afstand een aantal foto's te maken. Een hoogstbijzondere ontmoeting met wat volgens de boekjes een zuidelijke pygmee uil heet.

In de negende ochtend na vertrek naar het park loop ik er op hetzelfde pad weer uit en kom na zo'n 160 gelopen kilometers zonder blaren uit bij het bezoekerscentrum waar ik vervolgens op de bus wacht naar Puerto Natales. Die middag hoor ik over de enorme aardbeving die Chili de dag ervoor heeft getroffen.

Torres del Paine - deel 1

2010-03-20T12:25:00.000+01:00

Vanaf een flinke afstand kun je de granieten torens van het Chileense nationaal park Torres del Paine al zien liggen. In eerste instantie vallen de Cuernos de Paine op, drie bergtoppen die op een chocoladetaart lijken, omdat de onderzijde wit van kleur is en de bovenkant zwart. Pas als je de Valle Ascencio inloopt, genoemd naar een beruchte paarden- en veedief in dit deel van Chileens Patagonie, zie je de torens waar het park zijn naam aan ontleent. Het mooist is deze in de vroeg ochtend te genieten, als de opkomende zon de granieten zuilen vuurrood kan doen oplichten en een ongelooflijk natuurspektakel zich voor de ogen van de gelukkige vroege vogels ontvouwt.

Cuernos del Paine

Torres del Paine in het ochtendlicht

De Torres del Paine ontstonden volgens mijn informatie zo'n 10 miljoen jaar geleden uit een opwelling van magma, die voor zij erupteerde tot graniet uitkristalliseerde en de bovenliggende sedimenten zwart bakte door de vrijkomende hitte. Het gebergte heeft in strikte zin niets met de Andes te maken en het vormt eigenlijk een los eiland in Patagonie.

Ik bereik Puerto Natales, 150 kilometer zuidelijker maar de toegangspoort tot het poort, met de bus vanuit Ushuaia in 18 uur rijden. De volgende dag gebruik ik om informatie in te winnen en voedsel in te slaan voor 9 of 10 nachten in het park, zonder veel kans op tussentijdse bevoorrading. Er gaan hele busladingen toeristen, voornamelijk jonge backpackers, naar het park en het duurt dan ook een tijdje voor je langs de kassa bent gekomen. Veel toeristen komen om de “W” te wandelen, aan de zuidzijde het gebergte. Ikzelf wil om het hele massief lopen, een route die de “Q” heet, naar de vorm ervan. Dit kan in 18 uur “trailrunning”, maar ik zie een dag of 8 meer zitten, om vooral veel van het park te genieten.

Voor de Torres del Paine

Vanaf het administratiekantoor van de Chileense Staatsbosbeheer loop ik samen met een aantal Duitsers. Zij lopen de “W”, maar die route komt overeen met mijn eerste dagen. Uiteraard is het leuker om met anderen te lopen en mijn normaliter hoge snelheid wordt getemperd door de 25 kilo in mijn rugzak. We doen redelijk rustig aan en zijn op de tweede dag in de Valle Frances, waar we in horizontaal overwaaiende natte sneeuw een halve minuut naar een gletsjer kijken om vervolgens de tenten weer op de zoeken. Had ik al verteld dat TdP bekend staat om zijn slechte weer? Campamente Italiano, waar de tenten staan, vormt ook het dieptepunt van kamperen in TdP. Zo'n 50 tenten in het bos langs een rivier met eenvoudige voorzieningen vormen natuurlijk een behoorlijke belasting voor natuur en lokale ecologie. Gelukkig wordt dit beter als ik van de “W” afgeraak en aan de noordzijde van het park beland.

Snip

Voordat ik daar ben kom ik nog langs de Valle Ascencio en sta ik 's ochtends vroeg op om de stroom bergopgaande hoofdlampjes te volgen voor een blik op de Torres bij zonsopgang. Uiteraard bevindt er zich een wolk voor de zon op het moment supreme, maar dit wordt tocht nog redelijk goedgemaakt als de zon langs de wolk klimt en de torens in het rood zet. Ik heb mijn brandertje mee naar bovengesjouwd en drink koffie met dit uitzicht.

Duits gezelschap voor enkele dagen

Foto's Antarctica - deel 2

2010-03-15T23:37:00.001+01:00

In de Zodiac rond de Orkney-eilanden

"Op een onbewoond ei-hei-land"

Zeilontmoeting op 64 graden zuid.

Lemaire kanaal

Goed weer, ben vergeten waar dit was

Luipaard rob, toppredator van Antarctica

Nog een zeilontmoeting met vrienden uit Ushuaia, Anne en Steve

Minke walvis

Bultrug

De eerste ijsbergen bij nadering van het peninsula

Nadering van Elephant Island

Krabbeneter rob

Onverwacht op weg

2010-03-11T12:24:00.000+01:00

Het kan verkeren. Dat was het motto van Bredero en zou best het motto kunnen zijn van mijn reis. Hoe vaak ik al niet mijn plannen wijzigde deze reis weet ik al niet meer. De reis op Rebellion stopte in Ushuaia. Op weg naar Bolivia belandde ik in Brazilie waar ik vervolgens maanden verbleef. Op South Georgia verliet ik een zeiljacht en belandde in Antarctica. En dan noem ik alleen de grote wijzigingen, en laat de kleine dagelijkse planveranderingen achterwege.

Zo belandde ik vandaag tijdens mijn allerlaatste dag in Ushuaia op weg in een bus naar het hostel waar ik de afgelopen dagen verbleef en waar ik iets was vergeten. Ik lette niet op en de bus reed voorbij het punt waar ik eruit had gemoeten. Bijna 50 minuten later kwamen we weer in de buurt van het hostel en kon ik mijn spullen ophalen. Een laatste ronde ter afscheid van een stad waar ik meer dan vijf maanden verbleef.

Ik had afgeproken te gaan zeilen met een gletsjerspecialist die hier al jaren vaart en die me enkele maanden geleden vroeg mee te gaan. De tocht zou gaan van Ushuaia naar Puerto Montt en terug, in twee tot drie maanden. Ik zou betaald worden met een vliegticket naar Nederland. Helaas hoorde ik veel slechte verhalen, waaronder dat hij ieder jaar meerdere personen vraagt en uiteindelijk de eerste de beste meeneemt die vanaf de steiger meewil. Bovendien staat hij bekend als moeilijke schipper. Ik had dus al mijn twijfels, maar liet me door de mooie tocht verleidden in Ushuaia te wachten tot hij en schip terugkwamen van een andere tocht.

Helaas hoorde ik daarna niets meer en heb ik de afgelopen weken geen idee gehad wat de bedoeling was. Tijd om te kijken naar andere opties dus, want hoewel ik niet graag mijn belofte mee te gaan overboord zet, heb ik keer op keer geleerd voor mijn eigen hachje en wensen te kiezen en me niet voor het karretje van anderen te laten spannen. Vandaar dus dat ik blij was dat achtereenvolgens twee schippers in Ushuaia me vroegen voor een korte tocht. Een van enkele dagen rond Kaap Hoorn, vertrek per direct, en een naar Puerto Deseado aan de Argentijnse kust, vertrek als de wind beter werd.

Een ander schip had ik al eerder bekeken. De Anne Margaretha uit Haarlem is met 22 meter en 2 masten een stuk groter dan ik gewend ben, maar er was wel plek voor nog een gast/maat zoals ik. Om een lang verhaal kort te maken: ik ben nu aan boord en we vertrekken vandaag richting Puerto Montt en vervolgens langs de Chileense kust tot aan Arica, aan de Peruviaanse grens, vanwaar ik naar een vliegveld reis om terug naar Nederland te komen.

De komende weken bevind ik me dus in de Chileense scheren en kanalen. Toevalligerwijs het gebied waar ik met Paul op Rebellion zou gaan varen (die overigens net vorige week dezelfde kant op vertrokken is met een Franse meid als bemanning). Zo'n 1000 zeemijl en geen enkele nederzetting van naam. Kanalen, bergen, gletsjers, bomen en de geesten van de Indianen die hier vroeger leefden. Een tocht op een grote boot, waar Nederlands wordt gesproken, met in totaal 9 mensen aan boord. Voor mij een stuk beter dan direct vanuit Ushuaia terugvliegen naar Nederland, wat me waarschijnlijk koud op het dak zou komen.

Hoewel ik gisterenochtend nog niet had kunnen bedenken dat ik de komende zeven weken langs de Chileense kust ga zeilen, bevind ik me dus nu werkelijk in die positie. Tijd genoeg om eens goed na te denken over mogelijkheden, kansen en wensen van het opnieuw wonen en werken in Nederland.

Voor een up-to-date positie van de Anne Margaretha verwijs ik naar de website. Komende weken enkele verslagen van mijn wandeltocht in Torres del Paine, en begin april het verslag van de tocht door de kanalen van Chili!

Toeval, geluk of karma?

2010-03-09T00:39:00.000+01:00

Omdat ik al zes maal eerder door het Argentijnse deel van Tierra del Fuego was gereisd, had ik het me in het hoofd gehaald via Punta Arenas en het Chileense deel terug naar Ushuaia te reizen van Puerto Natales, waar ik in het nationaal park Torres del Paine had rondgewandeld.

Zonsondergang boven Bahia Ultima Esperanza, Puerto Natales

De 160 kilometer die ik had gewandeld zaten nog flink in de benen toen ik de bus nam naar Punta Arenas, met stip de grootste stad van de regio. Een kop koffie in een cafeetje leidde tot een gesprek met de cafehoudster en vervolgens tot een ontmoeting met een amerikaan die al jaren in Punta Arenas woonde. Hij is geograaf en houdt zich momenteel bezig met het maken van wandelkaarten van het gebied. Het bleek dat we gezamelijke kennissen hadden onder zeilers in Ushuaia en Puerto Williams en dat demonstreerde maar weer eens hoe het leven, in ieder geval het mijne, uit toevalligheden aan elkaar lijkt te hangen.

Die gedachte hield me de volgende flink bezig toen ik maar liefst vijf uur langs de kant van de weg stond, zat en vervolgens lag te wachten. Ik had de veerpont van Punta Arenas over de Straat van Magelhaen genomen naar Porvenir en had na wat moeite om de juiste weg te vinden een plek gevonden om de voorbijgaande auto's met mijn opgestoken duim te begroeten. Er is geen openbaar vervoer in dat gebied en liften is de enige optie. Tenzij je 150 kilometer lopen door pampa een goed idee vind.

De weg door Chileens Tierra del Fuego

Het zonnetje scheen heerlijk en er was weinig wind (vrij zeldzaam in dit gebied) zodat ik uiteindelijk op mijn rug op auto's lag te wachten. Als ik dan eens per kwartier ver weg een motor hoorde richtte ik me op, zag een stofwolk op me afkomen (de weg is onverhard) en probeerde de aandacht van de chauffeur te krijgen. Een aantal bestuurders gebaarden dat ze lokaal verkeer waren en reden voorbij. Andere auto's zaten al vol met hele families (het was zaterdag) en het kostte me moeite de moed erin te houden. Juist toen ik lag na te denken over andere opties (de ferry terugnemen, vervolgens in Punta Arenas de bus naar Ushuaia, een optie die vanwege de sporaditeit van de verbindingen drie dagen zou kosten) stopte er een auto met twee mannen.

Liftend in Porvenir

Al snel zat ik achterin en reden we door het ruige landschap van Tierra del Fuego. De noordzijde van het eiland bestaat uit pampa met estancia's, terwijl het zuiden wordt gedomineerd door de Cordillera Darwin, een bergketen tot 2400 meter hoogte. Vanwege het heldere weer kon ik de toppen van grote afstand waarnemen. Onze route voerde langs de Bahia Inutil, letterlijk de Nutteloze Baai, en er was volop gelegheid dierenleven te zien.

Guanaco's en vossen zijn de meest voorkomende zoogdieren, terwijl de vogels door caracara's (roofvogel), nandu's (kleine struisvogel), cauquen's (inheemse gans) en flamingo's worden vertegenwoordigd. Op een gegeven moment zien we een vos op 100 meter voor de auto, midden op de weg. De bestuurder, een landarbeider, geeft flink gas en lacht hardop als de auto over het dier heenraast. De vos was zo stom met de auto mee te rennen in plaats van zijdelings weg te duiken. In de stofwolk achter ons zie ik het dier verschrikt de struiken langs de weg instuiven.

De andere man in de auto nodigt me uit bij hem op de estancia te slapen en zo kom ik een halfuur later aan op Estancia Los Copihues (spreek uit: los kopie-wes), waar zijn zoon Marcelo ons al opwacht met warm eten. Uit de oven rolt een half lammetje, net die dag geslacht. Schaapsvlees en met name lam is een specialiteit van Tierra del Fuego (waar 100 maal meer schapen dan mensen wonen) en het vette vlees smaakt geweldig! Bernabe en Marcelo werken op deze estancia, die met 5000 hectare en 5000 schapen zeer klein is voor lokale begrippen. We praten over veeteelt, over de prijs voor wol op de wereldmarkt, over het kruisen van paarden om sterkere dieren te krijgen, over de finesses van de herdershond, over de aarbeving in Chili, over vanalles eigenlijk.

Met Marcelo op estancia Los Copihues

Omdat ik geen slaapzak bij me heb (die lag nog in Ushuaia en ik huurde er een in Torres del Paine) vraag ik om een deken. Mijn verassing is groot als ik een enorme deken van dierenvellen krijg. De deken is gemaakt van 18 vellen van jonge guanaco's (een lama-achtige) en geweldig zacht. Die houdt me goed warm die nacht, als ik in de schaapsscheerderszaal slaap. Bernabe vertelt me dat veel jongeren niet op een estancia willen werken, en liever in de stad wonen. Het leven is dan ook erg eenvoudig, met stroom uit een generator, water uit een tank en een ritme dat door de dieren wordt bepaald. De mannen brengen hun dagen meestal door op een paardenrug, als ze de dieren opzoeken. Er zijn vijftien paarden op de boerderij, vijf herderhonden, de genoemde 5000 schapen, een stuk of wat katten en een goed aantal kippen voor de variatie in het menu.

Transport, geen sport

Ik vind het uniek om over deze plek te horen en wat te leren over het lokale leven. Het schitterende uitzicht voedt een diep verlangen in mij om ook weer op het platteland te leven, met wat dieren en het water en de aarde en de lucht direct om me heen. Een seizoen als werknemer op zo'n estancia lijkt me wel wat.

De volgende dag reis ik verder en hoewel er nauwelijks verkeer is heb ik na 5 minuten een lift van een vader en dochter. Blijkbaar leert hij haar rijden, want het gaat niet allemaal even goed. Voor sommige maneouvres liet mijn examinator mij destijds zakken, weet ik nog... We komen bij de Chileense grenspostg, stempelen de paspoorten en rijden 20 kilometer naar de Argentijnse kant van de grens voor nog een stempel.

Liftend in Tierra del Fuego

Daar zie ik een bekend gezicht: het is is Jerome, de kok van de Hanse Explorer die vanwege zijn visa kort het land uitmoet en direct terugkeert naar Ushuaia. Hij wordt rondgereden door Alfredo en Gloria, die stewardess was aan boord van de tocht naar Antarctica. Ik wissel dus van auto en na een stop bij het Salesiaanse museum in Rio Grande komen we even voor het donker aan in Ushuaia.

De kleine 300 kilometer van de grens naar Ushuaia rijden we in zeer hoog tempo door de bergen en langs spiegelende meren. Ik ben niet vaak bang in een auto, maar vind deze rit toch wel het hoogtepunt in slecht rijgedrag. Met slechts 500 meter te gaan voor een bocht haalt Alfredo roekeloos in en duwt de ingehaalde vaak bijna van de weg. Ik controleer mijn gordel nog maar even goed....

In Ushuaia weer hernieuwde kennismakingen met diverse mensen die ik lang niet zag. Bijvoorbeeld Daniel van Chipie, met wie ik naar de gletsjers zeilde. En Anne en Steve, die ik in Antarctica tegenkwam. Het is prettig om weer even terug te zijn, al heb ik na enkele dagen schoon genoeg van alle mensen om me heen in het hostel en sta ik op het punt weer voor enkele dagen de bergen in te trekken.

Aardbeving!

2010-03-05T03:25:00.003+01:00

Voor de tweede maal dit jaar bevind ik me in Punta Arenas, Chili, zodat ik me een behoorlijke vaste klant van Patagonia en Vuurland begin te vinden. De afgelopen week bracht ik door in het nationale park Torres del Paine, waar ik in 8 dagen zo`n 160 kilometer wandelde.

Juist in die dagen vond er in Chili een aardbeving plaats, waar ik pas later over hoorde. Hoewel ik de betreffende nacht op de zachte bosgrond doorbracht in mijn tent voelde ik niets van een aard- of zeebeving. Het getroffen gebied rond Concepcion bevind zich zo`n 2000 kilometer noordelijker en had zich net zo goed in een ander land kunnen bevinden.

Nu is het zo dat voor de meeste natuur- en humanitaire rampen geldt dat de omvang pas geleidelijk aan duidelijk wordt. Berichtgeving in media kan al gauw misleidend overkomen, en extrapoleren is uiteraard gevaarlijk. De televisie in Chili (waaraan men nog meer dan in Nederland verlsaafd is) hield niet op berichten te verzenden vanuit het getroffen gebied. In de kranten staan tientallen foto`s van ingestorte gebouwen e.d. Zelfs vanuit het veilige Punt Arenas kan ik wel met zekerheid zeggen dat Chili zer hard is getroffen door een zeer zware aardbeving.

De effecten zijn ook hier te merken. Omdat het nationale vliegveld in Santiago is gesloten kunnen veel reizigers niet in andere delen van het land komen. Voor een afgelegen gebied als zuidelijk Patagonia betekent dat dat er duizenden mensen gestrand zijn in de stad (volgens de krant). Zelf ontving ik email van bekenden in Santiago dat gas en electriciteit was uitgevallen en pas na dagen hersteld was. Je moet bedenken dat 80% van de bevolking van Chili (zo`n 5 miljoen mensen) in het getroffen gebied wonen; wat niet direct betekent dat men ook zelf getroffen is.

Het voegt wel een extra dimensie toe aan het leven hier. Een half jaar geleden was ik in de stad Valparaiso, waar zo`n 20 doden vielen door de aarbeving. Een mede-reiziger in het hostel waar ik me bevind was drie weken geleden in het dorpje Constitution, waar zo`n 20% van de inwoners door een tsunami om het leven kwam.

Chili bevindt zich op een gevaarlijke plek: precies waar de Pacifische plaat onder de Zuid-Amerikaanse duikt vinden veel aarbevingen en vulkaanuitbarstingen plaats. Het land heeft bij mijn weten het meeste actieve vulkanen ter wereld. Het dorpje Chaiten bij Puerto Montt is enkele jaren geleden zoals Pompei bedolven onder de modder en as (waarbij echter veel minder mensen omkwamen dan destijds in Italie). Ook in Ushuaia en zelfs op South Georgia heb ik al twee aardbevingen meegemaakt. Allen waren echter te zwak om te voelen.

Hoe dan ook, ik zet mijn reis voorlopig voort en reis weer af naar Ushuaia om me in Puerto Williams te vervoegen bij Charlie, met wie ik in de komende maanden door de Chileense kanalen zal varen. Binnenkort een verslag over Torres del Paine, dat hoewel landschappelijk uiterst mooi, ook nogal gringo was...

Foto's Antarctica - deel 1

2010-03-02T00:38:00.003+01:00

Chinstrap-pinguin

Vreemde vormen in het ijs

Adelie-pinguin, helaas de engige die ik zag

Bultrug die zich later van alle kanten liet bekijken

Cape Renard in het Lemaire kanaal

Antarctica op een zonnige dag

Blauw en wit in vele variaties

Mijn transport

Groepsfoto van gasten en gidsen

Duik in Antarctisch water, gevolgd door bad in vulkanisch bad

Foto's South Georgia - deel 3

2010-02-28T00:17:00.001+01:00

Mannetje pelsrob laat zijn tanden zien

Weddell-rob

IJsberg in Grytviken met vissende antarctic tern op de voorgrond

Kiwiroa op de foto met pelsrob

Mannetjes zee-olifanten liggen op een grote hoop lekker te stinken als ze niet om de vrouwtjes aan het vechten zijn

Koningspinguins

Koningspinguin

Kolonie koningspinguins

Kolonie pinguins en groepje robben op het strand van Gold Harbour

Avond op South Georgia

Kolonie macaroni-pinguins in de modder en stront

Op weg naar de bergen

2010-02-23T00:36:00.000+01:00

Enkele dagen terug in Ushuaia en ik vertrek alweer. Ditmaal naar het nationaal park Torres del Paine in Chile, zo'n 800 kilometer van Ushuaia vandaan, om een kleine twee weken te gaan wandelen. De trektocht rondom het Paine massief schijnt tot de klassieke trektochten ter wereld te behoren en stond nog hoog op mijn lijstje om te doen. Een hardnekkig knieblessure zou daarbij best eens roet in het eten kunnen gooien, maar ik ga dat risico maar nemen. Waarschijnlijk is mijn meniscus weer gescheurd en moet ik in Nederland weer onder het mes, als ik weer onder de paraplu van de Nederlandse ziektenkostenverzekeringen val.

De dagen in Ushuaia gingen snel voorbij met enkele mensen opzoeken, kampeerspullen opzoeken, busticket kopen, achterstallige mail versturen en een mooie wandeling in een zonnig veengebied boven Ushuaia. Het is prettig om weer in het vertrouwde Ushuaia te zijn, waar de Britse striktheid en Duitse Grundlichkeit van de laatste maanden niet gelden. In mijn hostel kun je in de middag het fornuis niet gebruiken. Een jongen kwam aanzetten met een doos eieren waarop hem werd verteld dat koken niet mogelijk was. Meteen daarop vertelde het meisje dat hij zijn eieren toch best mocht klaarmaken op het fornuis. Dat is Argentinie voor mij: hier de regel, daar de uitzondering en eigenlijk heeft iedereen lak aan regels en doet wat hem of haar uitkomt.

Foto's South Georgia - deel 2

2010-02-19T00:05:00.005+01:00

Macaroni-pinguins

Jonge mannetjes zee-olifant, gestoord in zijn slaap

Koningspinguins

Kunnen pinguins vliegen?

Kerkje van Grytviken, op mijn laatste dag op South Georgia viel er 10 cm sneeuw

Kuiken en adult gray-headed albatros

Kuiken en adult gentoo-pinguin

Reuzenalbatros; links het mannetje, rechts twee vrouwtjes, waarvan een de vaste partner van het mannetje en de ander een weduwe op zoek naar een nieuwe partner, binnenkort een serie foto's met uitsluitend albatrossen

Begroetingsritueel van een paartje reuzenalbatrossen

Zee-olifant

Foto's South Georgia - deel 1

2010-02-17T02:17:00.004+01:00

Pelsrobben familie

Rendier

Antarctic tern

Light mantled sooty albatross

Gentoo kuiken

Koningspinguin

Reuzenstormvogel met koningspinguins

Weddell-rob

Jonge zee-olifant

Wanderer III

IJsbergen en ontmoetingen

2010-02-15T03:18:00.002+01:00

Na de South Orkney's en de South Shetland eilanden volgt het Antarctisch schiereiland. De westzijde van het schiereiland is goed bevaarbaar mits je ijsbergen kunt ontwijken. Aan de oostzijde ligt de Weddellzee en deze is normaliter grotendeels bevroren; de Endurance met Shackleton en zijn mannen zat daar 15 maanden vast in het ijs.

Hoe dan ook, het Antarctisch schiereiland is het gebied waar ik me de laatste dagen bevond. We voeren langs de westkust naar het zuiden, zetten voet aan wal op het schiereiland, voeren in de Zodiac's tussen de ijsbergen, keken naar pinguins en leopard seals op ijsschotsen, genoten van de walvissen die zich af en toe laten zien en bereikten ons zuidelijkste punt: Petermann Island op 66° Zuid en 65° West.

Frank Worsley, kapitein van de eerder genoemde Endurance beschreef ijsbergen als volgt (mijn vertaling):

“Kastelen, torens en kerken draaiden onzekere rondjes om ons heen. Kleine stukken voegden samen en tikten tegen de boot. Zwanen in gekke vormen pikten aan onze planken, een gondel met een giraffe aan het roer miste ons juist, wat een eend die op het hoofd van een krokodil zat uiterst plezierde. Juist op dat moment graaide een beer, gezeten bovenop een moskee, naar ons zeil. Een olifant, op het punt van een Zwitsers chalet op het dek van een slagschip te springen, lette er niet eens op; maar een hyena, die als een leeuw zijn tanden liet zien, moest zo hard lachen dat ie in zee viel, waarna een laars en drie echte pinguins langzaam door een schitterende ijspoort kwamen drijven om te zien wat er te doen viel, waarachter een schots bedekt met de ruines van een schitterende witte stad en omgeven door gigantische paddestoelen met dikke stelen. Alle rare, fantastische vormen rezen en vielen in statige kadans, met een bruisend, fluisterend geluid en holle echo's op de botsende zeeen, helder groen op de waterlijn, verkleurend naar een donkerblauw daaronder, en daarboven pure sneeuw en koele blauwe schaduwen. Het is fascinerend om heuvel na heuvel met sneeuw bedekte schotsen in rare maar lieflijke vormen op je af te zien komen en zien te verdwijnen in de achtergrond, en alles in eindeloze herhaling.”

Omdat ik nooit had verwacht in Antarctica terecht te komen had ik ook nauwelijks verwachtingen. Ik had wel voldoende verhalen gehoord van andere reizigers, en stelde me het schiereiland behoorlijk “landachtig” voor, met vrij veel kale grond en rotsen, met daartussen ijs. In de zomer schijnt de temperatuur immers net boven de nul graden uit te komen. De werkelijkheid is andersom: het ijs bevindt zich overal. Het komt van de bergen vallen en vormt steile kliffen tot aan de waterrand. Zelfs de kleinste valleien zijn gevuld met gletsjers en ieder moment kunnen ijsbergen de kop opsteken in het water.

Met een snelle wendbare zodiac tussen de vreemde vorrmen doorvaren is een spannende ervaring. De hele wereld lijkt uit tinten blauw en wit gevormd te zijn. Daar waar het ijs zich onder water bevindt is het water azuur van kleur, terwijl het zonlicht de schotsen soms een onwerelds violet geeft. Het weer is meestal stabiel, wat veel zon en grotendeels blauwe luchten betekent, zodat het blauw en wit in het water in de lucht wordt gekopieerd in eindeloze variaties.

Op de overal aanwezige ijsschotsen bevinden zich verschillende robben, zoals de krabbenrob en de zeeluipaard. Vanaf een strand met pinguins zien we de luipaarden patrouilleren, voor het geval enkele jonge pinguins willen leren zwemmen en zo een goede maaltijd vormen. Een steile klif biedt ruimte aan een broedkolonie blauwogige aalscholvers, en Bernd de kapitein brengt de boeg van de Hanse Explorer enkele meters voor de klif tot stilstand om ons gelegenheid te geven zowat in de nesten te kijken.

Een bijzonder ontmoeting vindt plaats in Paradise Harbor, juist voor de Chileense basis die zich hier bevindt. Met de zodiac varen we richting een waargenomen walvis. Het duurt een tijd voor we in de buurt zijn, maar ons geduld wordt beloond: een tweetal bultruggen jaagt in de baai op krill en na een aantal ademhalingen, waarbij we vooral de rug met rugvin en soms de staartvin van het dier zien, hebben we een onvergetelijk uitzicht als de bultrug met de bek uit het water klimt, deze met een forse beweging sluit en daarbij het ingenomen water tussen de balleinen doorperst. Op enkele meters voor de Zodiac zien we enorme bek een maaltijd van duizenden kleine kreeftjes naar binnen werkt. Goed te zien is hoe de onderzijde van de bek roze is gekleurd door grote aantallen bacterien. Hoewel het slechts enkele momenten duurt een uitzicht om nooit te vergeten.

Bijzonder lastig is het om alle indrukken op camera vast te leggen. Niet alleen is de lichtintensiteit hoog, zodat je eigenlijk een filter nodig hebt, ook zijn er zoveel indrukken overal om je heen dat je soms simpelweg niet weet waar je moet kijken. Daarbij komt nog dat het mij wat onzinnig voorkomt het landschap en dierenleven door de lens van een camera te zien, terwijl de eigen ogen beter kunnen waarnemen. Tijdens mijn zeiltocht met Rebellion, nu bijna een jaar geleden, werden we twee dagen begeleid door dolfijnen. De herinnering aan de nachten op zee, onder een sterrenhemel, terwijl links en rechts om me heen de dolfijnen kort boven water komen om adem te halen en in de boeggolf te spelen blijft mijn leven lang bij me, Ik was ondanks herhaaldelijk proberen niet in staat deze dieren toen vast te leggen. Daar en toen besloot ik dat de mooiste herinneringen niet op camera horen, maar in mijn hoofd. Niettemin maakte ik al meer dan 3000 foto's in de twee maanden op South Georgia en het schiereiland. Binnenkort een zeer kleine selectie.

Drie dagen op het schiereiland is absoluut onvoldoende om volledig in je op te nemen wat je allemaal te zien krijgt en nu, tijdens het oversteken van de Drake Passage, heb ik nog veel tijd nodig om mijn gedachten te ordenen en alles een plekje te geven. In dezelfde baai waar we de walvis tegenkwamen ontmoeten we een zeilboot. Het duurt even voor ik de boot herken, maar dan zie ik dat het Persimmon is. Als we langszij komen neem ik mijn muts en zonnebril af en groet een verbaasde Anne, Ian en Steve. Anne, uit Frankrijk, ken ik al bijna een jaar, zij doet ongeveer hetzelfde in Zuid-Amerika als ik en onze paden kruisten al vier maal het afgelopen jaar. Zij voer afgelopen november mee met Ian, een relaxte Australier die jaren met zijn boot in India verbleef. Steve is een Engelsman die ik in Ushuaia leerde kennen; hij kluste in het huis waar ik een tijd verbleef. Het is een geweldige ontmoeting die helaas veel te kort duurt. Via de radio spreek ik later met Anne en verneem dat ze al 5 weken verblijven in Antarctica en we wisselen kort ervaringen uit. Op South Georgia had ik al heel kort via de korte golf radio contact gehad, maar ik vermoedde dat Persimmon allang terug zou zijn in Ushuaia.

De dag erop zien we weer twee zeilboten liggen op de plek waar we een landing uitvoeren. Een van de boten herken ik en ik ga aan boord. Jean-Yves en zijn vrouw (ook Frans) varen met hun vier kinderen rond de wereld op hun boot Hinayana en ik kwam hen in december tegen in Puerto Williams, waar we een avondmaaltijd deelden. Ik drink koffie met hen en met hun buren (zes Zuid-Afrikaanse mannen) en het blijkt dat ze al op de hoogte zijn van mijn vertrek van Kiwiroa: via de korte golf radio informeren de meeste zeilschepen in dit deel van de wereld elkaar over het wel en wee van zichzelf en anderen. Uiteraard zijn ze benieuwd naar mijn verhaal en ze vertellen me het laatste nieuws over Peter en Kiwiroa: hij schijnt onderweg naar de Falklands in stevige wind een golf over de boeg te hebben gehad, waarbij mogelijk een zeil en de bijboot van het dek zijn geslagen. Wat er exact gebeurd is bleef me een beetje onduidelijk, maar het klonk alsof Peter een zware terugtocht heeft.

Dat stemt mij niet bepaald vrolijk, want dat was natuurlijk niet wat ik in gedachten had toen ik Kiwiroa verliet. Ik had voor Peter gehoopt op een terugtocht met niet te veel wind en het weerraam toen ik vertrok voorspelde ook een rustige week. Aan de andere kant kan ik me hier ook niet schuldig over gaan voelen: mijn beslissing Kiwiroa te verlaten is ook vooral ingegeven met oog op mijn eigenwaarde en welzijn. Iets waarvan ik heb geleerd dat de omstandigheden en het gezelschap waarin je reist belangrijker zijn dan de bestemming van de tocht.

Van de bemanning van Hinanaya hoor ik dat er nog een andere bekende in de buurt is: Daniel op Chipie, met wie ik in november in de Chileense kanalen voer. Hij vertrok rond de Kerst naar het schiereiland en vaart dus ook al weken rond tussen het ijs. Helaas kom ik hem en zijn tochtgenoot Bernard niet tegen. Het laat in ieder geval zien hoe klein de wereld in Antarctica is. Als we een bezoek brengen aan het museum in het wetenschappelijke station in Port Lockroy en ik in gesprek raak met een van de meisjes die daar werkt blijken we maar 3 gezamenlijke kennissen te hebben!

Deze ontmoetingen en het gevoel dat mijn doortocht via Antarctica erg snel is gegaan leveren me gemengde gevoelens op: enerzijds ben ik ontzettend blij en dankbaar van South Georgia te hebben kunnen genieten, ook al is een belangrijke herinnering momenteel de sfeer aan boord, terwijl het ook aan me knaagt dat de reis door Antarctica veel te kort is geweest. Als ik niet al lang van tevoren aan Peter op Kiwiroa had beloofd naar South Georgia te komen had ik met Persimmon of Chipie mee kunnen varen naar Antarctica, iets wat beide schippers me ook vroegen. In dat geval had ik me in geweldig gezelschap bevonden en zeker een fantastische tocht gemaakt. Maar goed, ik weet maar al te goed dat je niet alles kunt hebben en ik ga momenteel ook zeer rijk aan ervaringen terug naar het vasteland van Zuid-Amerika.

Als laatste stop in de buurt van Antarctica doen we Deception Island aan. Dit is een vulkanisch eiland en het is mogelijk de oude krater binnen te varen. Met een binnendoorsnede van enkele kilometers moet de vulkaan enorm zijn geweest. Hoewel ik altijd veel interesse had in vulkanisme, heb ik weinig ervaring met deze oerkrachten. In Chili beklom ik afgelopen witner solo een vulkaan, maar vanwege het slechte weer kon ik de top niet bereiken. In Duitsland leerde ik als student vulkanische en andere gesteenten herkennen en de belangrijkste landschapsvormen benoemen. Die kennis kwam me van pas tijdens het liften door Patagonie: vlakbij de grens tussen Chili en Argentinie, bij het grensstation Monte Aymond, is de zwarte lava van recente erupties als teer over het landschap uitgesmeerd.

Op Deception Island is nog vulkanische activiteit: op het strand in de krater wordt het zeewater verwarmd tot tientallen graden boven het vriespunt, wat een “polar plunge” mogelijk maakt: eerst ren je van het strand het ijskoude antarctische water in om je vervolgens weer te laten opwarmen in het vulkanische water en een warme glühwein of een chocolademelk met rum. Na gevoeld te hebben hoe koud het antarctische water is, weet ik wat men bedoeld met een antarctisch minuutje: na een minuut raak je al zover onderkoeld dat zwemmen bijna onmogelijk wordt en het lichaam in shock raakt en de dood zeer nabij is.

De Drake Passage, genoemd naar de Engelse zeeschuimer en wereldomzeiler Sir Francis Drake, heeft een nare reputatie. Het zeewater dat in eindeloze cirkels rond Antarctica in oostelijke richting stroomt wordt op slechts een punt gehinderd door land: tussen Zuid-Amerika en Antarctica. Wanneer het een beetje stormt (en op de regelmaat daarvan kun je je klok bijna gelijkzetten) kolkt en kookt het water terwijl erboven de wind krijst en aan de zeilen knaagt. Enkele passaggiers aan boord van de Hanse Explorer hebben een zeer gevoelige maag en hun offering aan Neptunus is blijkbaar voldoende om hem in toom te houden: onze passage is tot nu toe uiterst rustig. Over enkele uren bereiken we Kaap Hoorn en dat vormt een laatste hoogtepunt voor mij in deze reis. Na twee maanden bijna terug in Ushuaia!

Volgende bericht bestaat uit foto's!

Shackleton

2010-02-10T15:31:00.005+01:00

“Never for me the lowered banner, never the last endeavour” (Sir Ernest Shackleton)

Mijn eerste kennismaking met het bijzondere verhaal van Ernest Shackleton, zijn 28 tochtgenoten en hun schip de Endurance had ik toen ik een jaar of tien was. In een verzamelboek van verhalen uit de Readers Digest, een van de boeken uit mijn vaders jeugd die in die tijd in mijn handen belandden, stond het verhaal van de tocht vanaf de Weddellzee naar Elephant Island en de ongelooflijke oversteek naar South Georgia.

Een tekening liet Ernest Shackleton, Tom Crean en Frank Worsley zien toen ze in de pas boven het walvisstation Stromness stonden en de stoomfluit hoorden die een nieuwe werkdag aankondigde voor de mannen die daar in 1916 werkten. Shackleton en zijn mannen begonnen hun reis, een poging de Zuidpool als eerste te voet over te steken, vlakbij Stromness: in Grytviken. Ze waren bijna twee jaar onderweg geweest en hadden bijna 15 maanden doorgebracht op een ijsschots in de Weddellzee.

Enkele jaren geleden vond ik een uitgave van South, het boek dat Shackleton schreef over de tocht. Ik koop normaliter meer boeken dan ik kan lezen en dit boek kon me niet direct boeien met een nogal droge verhandeling over de walvisvangst in de Zuidelijke Atlantische Oceaan. Ik legde het weg.

In Puerto Williams, Chili, waar ik afgelopen enkele malen was, staat langs de weg de boeg van een schip. De bijbehorende plaquette vertelt dat dit de boeg is van de Yelcho, een Chileens stoomschip dat door Shackleton werd gecharterd en waarmee hij de 25 mannen die waren achtgergebleven op Elephant Island uiteindelijk redde, na drie mislukte reddingspogingen. Ze voeren naar Punta Arenas in Chili en werden als helden ontvangen.

Bij aankomst met Kiwiroa in Grytviken op South Georgia, enkele dagen voor de afgelopen Kerst, wandelde ik 's ochtends naar de kleine begraafplaats. Naast een aantal Noorse walvisvaarders en een zeeman van de Argentijnse marine ligt hier Ernest Shackleton begraven. Na zijn heroische, maar mislukte tocht probeerde hij het opnieuw. In 1922 stierf hij aan boord van de Quest in Grytviken aan een hartaanval, 47 jaar oud. Zijn lichaam werd in eerste instantie naar Montevideo verscheept, maar zijn weduwe liet weten dat hij op South Georgia begraven moest worden. Zo geschiedde en het graf vormt een waar pelgrimsoord op het eiland.“The Boss” en “Leader of Men” zijn bijnamen door zijn kameraden aan hem gegeven.

In strikte zin was de expeditie een mislukking, de groep zette zelfs nooit voet aan wal op Antarctica en verloor haar schip maar in heel andere zin was de tocht zeer succesvol: een groep van 28 mannen kwam tussen 1914 en 1916 vast te zitten in het ijs van Antarctica en zonder verlies van mensenlevens keert iedereen heelhuids terug. Zijn kameraden geven niet voor niets de genoemde bijnamen aan de leider van de expeditie; hun moreel is altijd hooggebleven door het niet aflatende leiderschap van Shackleton, die liet zijn wat leiden betekent: zelfopoffering, nooit een ander vragen te doen wat je zelf niet wilt of kunt.

De tocht van Elephant Island naar South Georgia, 800 mijl in een open boot van nog geen zes meter lang over een van de ruigste zeeen ter wereld in de naderende zuidelijke winter behoort, en niet alleen naar mijn mening, tot de klassieke overlevingsverhalen. In het museum van Grytviken bevind zich een replica van de James Caird, de sloep. Klein, kwetsbaar, van hout met weinig vrijboord en met zes mannen aan boord moet de reis erin bijzonder onaangenaam zijn geweest en mag het een wonder heten dat de mannen het hebben overleefd.

Minstens zo interessant is de voettocht die volgde bij aankomst op South Georgia: ze landden aan de verkeerde kant van het eiland en konden met twee zieke mannen niet verder varen naar de andere zijde. Shackleton, Crean en Worsley staken in 36 uur het eiland over, in een nooit eerder gemaakte traverse, in winterse condities, over bergen hoger dan een kilometer hoog vanaf zeeniveau en over enorme gletsjers, welke gigantische crevasses herbergden. Ik heb zelf kunnen ervaren wat een formidabel terrein het binnenland van South Georgia is, en kan me nauwelijks voorstellen hoe de drie dit na bijna 2 jaar ontberingen in het Antarctisch ijs hebben kunnen oversteken.

De foto's van expeditiefotograaf Frank Hurley zijn ondertussen wereldberoemd en iconisch. Van begin tot eind legde hij vast hoe de Endurance vast kwam te zitten in het ijs en hoe zij uiteindelijk ten onder ging aan de enorme druk van het ijs. Dramatisch is de laatste foto van de James Caird en haar bemanning op het moment van vertrek naar South Georgia vanaf Elephant Island. Minder bekend zijn de filmbeelden die hij maakte. Aan boord van de Hanse Explorer, waarop ik me momenteel bevind en waarmee we morgen op Elephant Island hopen te landen, leeft het verhaal van Shackleton erg en we bekeken samen de unieke filmbeelden, begeleid door pianomuziek en stukjes tekst met uitleg, omdat de film geen geluidsopnamen bevat.

Zelfs op South Georgia, toen ik naast het graf van Shackleton stond en in het kerkje waar vele gedenkplaten hangen was ik me niet bewust van het bijzondere van het verhaal. In 2014 is het 100 jaar geleden dat de expeditie van start ging en we zullen dan ook wel een stortvloed aan Shackleton-parafernalia en -boeken te verwerken krijgen tegen die tijd. Het zal me wel lukken tegen die tijd South gelezen te hebben denk ik. Ook beloof ik mezelf dat ik tijdens een eventueel volgend bezoek aan South Georgia het verhaal over de oversteek van het eiland in handen heb en dat ik tenminste een deel van de route kan nalopen.

Met de Hanse Explorer kwamen we langs Elephant Island. Aan de noordzijde van het eiland bevind zich Cape Wild waar de 25 mannen die niet naar South Georgia voeren vier maanden doorbrachten op een kleine landtong. Als de mist optrekt zien we in de vrieskou zeer steile rotswanden aan alle kanten om ons heen en vlakbij een metershoge gletsjer die van de bergtoppen in zee stroomt. Chinstrap-pinguins hebben bezit genomen van alle vrij vierkante meters en zelfs in de stevige wind is hun stront nog goed te ruiken. Een rare vorm op het land blijkt een standbeeld te zijn van de Chileense kapitein van de Yelcho die in midwinter de overlevenden ophaalde van het eiland. Het valt bijna niet voor te stellen dat ze in deze totaal onherbergzame omgeving het er allen levend van afbrachten.

We varen enkele rondjes met de Zodiac en worden achternagezeten door een leopard-seal, dé toppredator van Antarctica naast de orca. Het zoogdier met reptielachtig uiterlijk springt vrolijk in de hekgolf van de Zodiac uit het water en inspecteert ons. In Antarctica zullen we er nog meer zien, nu de jonge pinguins naar zee gaan is het feest voor hen.

Vanuit South Georgia voeren we in twee dagen naar de South Orkney eilanden, achtervolgt door zelfzame oostelijke winden, en daarna naar Elephant Island. Ondertussen bevinden we ons in de lij van de South Shetland eilanden en is het oppassen voor ijsbergen. Niet voor mij uiteraard, want ik hoef weinig te doen behalve me goed vast te houden aan boord. Deze tocht is geweldig!

Naar Antarctica!

2010-02-07T23:10:00.003+01:00

Ik ben op weg naar Antarctica! En hoe! Wat een verandering met het zeiljacht Kiwiroa waar ik de afgelopen zes weken aan boord was. Verloor ik in die tijd zeker vijf kilo, vrees ik nu deze in de komende tien dagen weer te hervinden. Ik bevind me aan boord van een expeditiejacht, qua grootte tussen een motorjacht en een echt cruiseschip.

Er zijn echter slechts acht gasten aan boord, allen Zwitsers, en vijftien mannen en vrouwen personeel. Het schip is slechts een paar jaar oud en verzekerd in de hoogste klasse voor expeditieschepen, wat betekent dat de kapitein er niet voor terugdeinst met de boeg een 20 meter hoge gletsjermuur te kussen, zoals hij gisteren deed in het Drygalski-fjord op South Georgia. Daarna verlieten we voorgoed het eiland en begonnen aan de passage naar de South Orkney eilanden waar we morgen hopen aan te komen. Vanuit de sauna aan boord (!) had ik schitterend uitzicht op de reuzenalbatrossen die afscheid namen van het schip dat South Georgia verliet. Ik kwam nog juist op tijd voor het viergangen diner, wat gedomineerd werd door de kapitein die liet zien dat je best soep van een bord kunt eten op zee. De chef had deze tot onvrede van de kapitein in een mok geserveerd, tot grote hilariteit van de gasten en mij, die alles op eten van links naar rechts voorbij zagen glijden, inclusief de tegenover ons gezeten gasten.

Ik had totaal niet verwacht een plaats te kunnen krijgen aan boord van dit schip. Het is zeer luxe en ik verwachtte een overeenkomstig gezelschap rijke Zwitsers. Dat is echter totaal niet het geval en de kapitein was blij me te kunnen helpen. Ik had pech met twee andere schepen: één schip kon geen landing uitvoeren in Grytviken vanwege de sterke wind en ik kon dus niet om een plekje vragen. Het andere schip was gecharterd door een Canadese fotograaf die met zijn entourage naar South Georgia en Antarctica voer om enkele foto's te schieten. De naam van die fotograaf is Gregory Colbert en zijn tentoonstelling “Snow and ashes” reist momenteel rond de wereld. Zijn website geeft een indruk van zijn werk. Aan boord van dat schip waren, naast zijn masseuse en acupuncturiste, drie Kalahari Bosjesmannen (twee kinderen en een grootmoeder), drie Mongoliers (twee kinderen en een grootvader) en drie Westerse modellen. Ik ben benieuwd wat hij zijn modellen met de dieren op South Georgia laat doen, zijn werk laat namelijk fysiek contact tussen mens en dier zien en de dieren op South Georgia zijn absoluut niet knuffelbaar.

Om een lang verhaal kort te maken: ik kon het vergeten daar aan boord te geraken (schijnbaar lagen alle gangen vol met fotografische materialen, bovendien stond de fotoograaf bekend als arrogant en verwend, en had als charteraar het recht mij passage te weigeren) en mijn enige hoop was nog de Hanse Explorer. Gelukkig reageerde de kapitein positief per email en kon ik eergisteren in de ochtend aan boord stappen. Ik heb er ondertussen wel enkele heel interessante ontmoetingen opzitten, juist door de ontstane situatie aan boord van Kiwiroa.

Ik gaf enkele dagen geleden aan dat ik erover dacht ook van boord te gaan, net als Danny, om een aantal redenen. Danny suggereerde enkele weken geleden al om samen het schip te verlaten om “die eikel van een kapitein een lesje te leren”. Ik hoopte dus, maar wist nog niet zeker hoe en op welk, aan boord van een cruiseschip te geraken. Toen ik mijn beslissing aan Peter aankondigde beschuldigde hij mij ervan geen scrupules te hebben en van een ontbreken van moreel besef. Toen ik na een wandelingetje waarin ik mijn moreel besef eens grondig onderzocht, met behulp van Danny en Thies en Kiki (waarover straks meer), aan Peter meedeelde dat ik er toch zeker van was van boord te willen, praatte hij niet meer tegen me. Na een laatste nacht aan boord waarin ik me zeer onprettig voelde was het tijd om de boot te verlaten dus, wat ik in de vroege ochtend dan ook deed: ik klom door een luik naar buiten en gooide mijn spullen op de steiger.

Thies en Kiki ontmoetten we bij aankomst op South Georgia. Zij wonen op hun kleine houten zeilboot, Wanderer III. Ze zijn sinds november 2008 op het eiland en van plan nog een winter door te brengen op het eiland waar ze elf jaar geleden trouwden in het kleine kerkje. Thies is een Noord-Fries uit Flensburg en houten-boten-bouwer van beroep, Kiki is gemengd Zweeds, Engels, Oostenrijks en ook nog Nieuw-Zeelands en architect van beroep. Sinds 20 jaar zeilen ze samen op Wanderer III over de wereldzeeen en hebben op de meest fantastische plekken op aarde maanden in eenzaamheid doorgebracht. Bovendien, en dat meen ik uit de grond van mijn hart, zijn het de meest hartelijke, zachtaardige en gebalanceerde mensen die ik in lange tijd tegen ben gekomen. Zonder geld en zonder kans op pensioen in Europa, maar totaal gelukkig in hun leven.

Thies is de derde eigenaar van Wanderer III, welke in 1953 van hout werd gebouwd door Eric Hiscock. Die naam doet wellicht een belletje rinkelen bij oudere zeilers: Eric Hiscock en zijn vrouw waren de eersten die “voor het plezier” rond de wereld voeren in een klein zeilschip. Ze schreven er enkele boeken over die tot de eersten van een traditie behoren. Het schip is geheel van hout en het is fantastisch om te zien hoe deze twee mensen in koude omstandigheden leven op hun bootje. In de oude walvisstations vallen genoeg kolen te vinden voor de kachel om nog vele winters te overleven en de visserijcontroleschip van de overheid van South Georgia brengt enkele malen per jaar verse voorraden mee vanaf de Falklands. Met de verkoop van foto's, artikelen voor zeiltijdschriften en diverse andere dingen op het eiland verdienen ze net genoeg om hun verblijf zo lang te kunnen rekken. Zo bouwde Thies van oud hardhout een serie prachtige banken voor het Museum in Grytviken en verzamelde Kiki zaden van alle inheemse planten voor een genetische databank in de UK.

Wederom een lang verhaal en om kort te gaan: zodra ik Kiwiroa verliet kon ik komen ontbijten bij Thies en Kiki. Na enkele weken in de bijna vrieskou en in ijzige stemming mijn havermoutpap te hebben gegeten (volgens Peter altijd veel te veel, hij verkondigde tegen anderen altijd “these boys eat like rats!”), is het ronduit een verademing aan boord te worden gevraagd, in de warmte van een houtvuur, met vers gebakken brood en zelfgemaakte yoghurt, door twee hartelijke mensen die luisteren naar mijn verhaal. Danny voegt zich later bij ons en verkondigt dat Peter woedend is op mij: volgens Danny zei hij “There are countries were you get hanged for this! This is mutiny!” Dat kan mij ondertussen weinig meer schelen, alleen heb ik nog geen plek aan boord van een ander schip, weg van het eiland. Het schip waarop Danny die ochtend vertrekt kon zoals gezegd niet landen vanwege de wind en vanwege de strenge regelgeving op de wetenschappelijke basis mocht ik niet aan boord van het schip dat de overheidsfunctionaris en Danny aan boord bracht. Flinke stress dus bij mij. Later die dag legde ik aan de overheidsfunctionarissen uit wat er volgens mij aan de hand is en heb ik de andere schepen benaderd. Vervolgens kreeg ik medewerking en morele steun van hen en uiteraard was ik zeer blij diezelfde avond een niet afwijzend mailtje te krijgen van het schip waarop ik me momenteel bevind.

Ik heb in totaal twee nachten aan boord van Wanderer III doorgebracht. Van mijn laatste ponden kocht ik op de basis een fles wijn, welke uiteraard dezelfde avond opraakte. De tweede dag viel er zowaar (midden zomer!) tien centimeter sneeuw en brachten we de middag bij het haardvuur door aan boord en losten gezamenlijk schaakproblemen op. Thies en Kiki waren vol begrip voor mijn beslissing en verkondigden in 22 jaar voltijd zeilen nog nooit iemand te zijn tegengekomen te zijn als Peter. Dat was zeker niet alleen gebaseerd op mijn verhaal, maar ook op hun eigen observaties. “Menschenverachtung” is het Duitse woord dat ze gebruikten voor de eigenschappen die ze in hem zagen.

Momenteel ben ik niet in staat Thies en Kiki te bedanken, maar zodra ik weer in Nederland ben ga ik absoluut iets regelen voor hen op het verre South Georgia. Een zeer gelukkige ontmoeting dus, en ik ben dan ook heel erg blij met de afloop van deze zeiltocht naar South Georgia. Bovendien krijg ik nu totaal onverwacht Anarctica te zien (en hoe!) Het laat ook wederom zien hoe belangrijk het is om mensen te ontmoeten tijdens het reizen. Zoals een lezer van dit weblog eens opmerkte: het gaat niet om het doel maar om de weg van de reis.

En mijn moreel besef? Hoewel het niet eenvoudig was om iemand alleen achter te laten in zulke moeilijke wateren denk ik dat ik het beste heb gedaan voor mijzelf, en misschien uiteindelijk ook wel voor Peter. We hebben uiteindelijk met een handdruk afscheid genomen en voor zover ik weet probeert hij singlehanded de terugtocht naar de Falklands te maken. De komende dagen beloven rustiger weer en gunstige omstandigheden voor iemand die vanaf het begin van de tocht verklaarde zichzelf als solozeiler te beschouwen.

Genoeg over wat er is gebeurd. We bevinden ons momenteel op 58 graden Zuid en zijn nog meer dan een dag varen van land verwijderd. Een reuzenalbatros volgt het schip al minuten lang en ik ga maar eens vanaf het achterdek kijken naar het ogenschijnlijk moeiteloze glijden van deze prachtige vogel over de golven. Ik geloof dat daarna de lunch wordt geserveerd, en de Franse chef aan boord kan best goed koken!

Volgend bericht vanaf het Antarctisch schiereiland!

Wachten op wind

2010-02-02T21:06:00.003+01:00

Wel eens van “bigwall climbing” gehoord? Dat is klimmen op honderden meters hoge rotswanden, waarbij vaak de nacht hangend in een zak aan de muur wordt doorgebracht. Verticaal leven dus. Peter maakte eerder onze reis een opmerking over lui die hun leven in handen leggen van enkele pennen metaal in een rots. Afgelopen week zaten wij zelf in zo'n situatie. Niet verticaal aan een bergwand, maar horizontaal aan een anker: 28.000 kilo boot en bemanning aan 50 kilo anker en 60 meter ketting. Gelukkig vertrouwden we dat anker, want buiten poeierde de wind met ongekende aggressie aan de boot voorbij. Iedere twintig seconden zagen we een witte muur van opgewaaide druppels op ons afkomen, voelden we deze de boot op het vrijboord grijpen en met een harde knal de ankerketting straktrekken.

Danny heeft al de hele dag hoofdpijn: doordat de wind zo hard aan de boot voorbijtrekt ontstaat er een lichte onderdruk in de kajuit, zodat zijn hoofd letterlijk uit elkaar lijkt te barsten. Nu is hij daar door enkele duikongelukken nogal gevoelig voor, maar aan het einde van de dag voel ik me ook niet al te prettig meer. Dat ligt ook aan de constante beweging van de boot, we worden van boeg op boeg gegooid door de wind, hoewel er nauwelijks golven zijn: we liggen voor anker in een ogenschijnlijk vrij beschutte baai aan het noordwestelijke einde van South Georgia. De wind komt pal uit het westen: een intensief lage drukgebied raast ten zuiden aan ons voorbij en veroorzaakt 50 knopen wind uit het westen (windkracht 10) en golven van 9 tot 10 meter hoog op zee. De wind draait om een berg heen en waait noordwaarts onze baai in. Als middenin de nacht de wind op zee van west naar zuidwest draait resulteert dat in onze baai in een windschifting van noord naar pal zuid. Er is veel kans dat het anker uit de grond wordt getrokken zodra we er omheen draaien, dus moeten we herankeren.

Met de motor op volle toeren probeert Peter de boot in de wind te houden terwijl Danny en ik het anker ophalen met de ankerlier. De wind blaast zo hard dat elkaar verstaan zelfs op het voordek nauwelijks meer mogelijk is. Hoeveel wind er staat in de vlagen is lastig te schatten, maar we houden het op 60+ knopen. Windkracht 11 of meer (de schaal gaat tot 12...)

De afgelopen week wachtten we op wind. Preciezer gezegd, we wachtten op minder wind en uit een gunstiger hoek. Enkele dagen waren heel aangenaam: we waren in staat aan land te gaan en wat te wandelen tussen de overal aanwezige pelsrobben en wat van de zon de genieten. De dagen daartussen waren ronduit winderig. Een aantal dagen waren we geankerd naast Golden Fleece, een van de charterjachten uit de Falklands welke hier al jaren komt. Omdat de wind in de baai nogal kan draaien vanwege de omliggende bergen wordt de beschikbare ruimte in Elsehul al snel te krap: met 60 meter ankerketting uit en een bootlengte van 15 meter moet je rekening houden met een draaicirkel van 150 meter per boot (en je kunt er niet van uitgaan dat de wind voor beide boten uit dezelfde richting komt).

Een van de avonden afgelopen week, vlak voor we gaan slapen, komt er ijs de baai binnengedreven en rond 12 uur 's nachts ligt dit naast de ankerketting aan de grond. Het blok ijs is vrij groot, zeker 15 ton zwaar, en dit kan het anker uit de grond drijven. Peter houdt ankerwacht en wekt ons rond half drie. We gaan ankerop in de gierende wind en het stikkedonker. Toch worden we aan bakboord geraakt door het ijs, wat een flinke deuk in de boot oplevert: 10 millimeter aluminium ingedeukt als een natte krant. Het duurt eindeloos voor we het anker uit de grond krijgen en we herankeren pas een uur later verderop in de baai. De nacht is zwart en de aanwezigheid van een andere geankerde boot, zonder ankerlicht, in een beperkte ruimte ongeven door rotsen in deze wind levert mij geen prettig gevoel op. Ik voel me niet snel bang op een boot, maar deze combinatie van omstandigheden maakt me nerveus en we zijn allemaal blij zodra we het anker in de modder voelen bijten.

Rond zes uur in de ochtend wekt Peter ons weer, het is nu rustiger wat betreft de wind maar vanwege de deining die vanaf zee de baai binnen rolt wil hij hier weg en terug naar onze oude plek. We herankeren, maar zodra ik in mijn slaapzak lig draait de wind in de baai 180 graden. We draaien geheel rond de ketting en nu blijkt dat we te weinig ruimte hebben om ons heen. Rond half acht raken we met een klap de grond, waarbij het roer gelukkig geen schade oploopt. Weer ankerop en dat duurt lang deze keer. Het anker is gedraaid om zijn eigen as en de ankerlier heeft het er moeilijk mee. Het water vervliegt over het oppervlak door de wind: zout en water vliegt in het rond. Het is onmogelijk ertegenin te motoren vanuit stilstand en we draaien een rondje rond Golden Fleece om de gevonden snelheid in te zetten onze nieuwe ankerplek te bereiken. Zodra het anker in het water plonst drijven we door de wind met bijna 5 knopen achteruit. We ankeren te dicht voor de neus van Golden Fleece en moeten weer ankerop, als we ons laten zakken zitten we namelijk in haar lijn. De rest van de ochtend kijken we naar buiten naar de enorme windvlagen die tot zeker 70 knopen lopen.

Op het gebied van ankeren hebben we dus heel wat meegemaakt, en met dank aan ons uitstekend functionerende anker komen we er zonder problemen (en zonder slaap voor Peter) doorheen. Zonder overdrijven had 80% van alle zeilboten het anker uit de grond gesleept en was op de rotsen beland. Hoewel Elsehul als ankerplek een mooi vertrektpunt vormt voor de terugreis naar de Falklands zijn we er toch niet veilig en als we op de weerberichten een nieuw naderend lage druk gebied ontdekken moeten we keuzes maken.

Een lage druk gebied op het zuidelijk halfrond roteert in de richting van de klok. Dat betekent dat je aan de noordzijde van het gebied westelijke winden zult aantreffen en ten zuiden ervan oostelijke winden. Op het noordelijk halfrond zijn depressies vrij klein en bewegen redelijk traag. De depressies die ons deze weken treffen zijn zo groot als heel West-Europa en bewegen zo'n 1500 kilometer per dag. Met een luchtdruk van soms beneden de 950 millibar zijn de systemen ook nog eens zeer intensief. Windkrachten boven de 10 en enorme zeeen zijn het gevolg. Gekkenwerk om hier tegenin te gaan, al valt er met tactiek een boel te doen: bijvoorbeeld een stuk zuidelijker varen om te profiteren van de sterke oostelijke winden. Dat betekent voor ons echter afzakken naar werkelijk antarctische breedtegraden, 64° Zuid of lager. Een andere optie is noordelijk varen, waar een gigantisch hoge druk systeem (normaliter stabiel en zonnig weer, met weinig wind) zich uitstrekt van de oostelijke Grote Oceaan tot ver over de Atlantische Oceaan. De vraag is echter of we ver genoeg noordwaarts komen voor de depressie ons treft.

Nu kun je twee dingen doen in zo'n geval: gaan of niet gaan. Danny moet op tijd terug zijn op het vasteland voor een vlucht naar Europa en overweegt een terugkeer per cruiseschip. Ikzelf heb nog een maand de tijd voor mijn aansluiting op de Falklands naar het vasteland van Zuid-Amerika, maar zie de dagen nu ook snel doelloos voorbij vliegen. Peter heeft alle tijd, en de boot, en is erg voorzichtig, en was afgelopen week constant nerveus vanwege het weer (vandaar ook het vele herankeren). Danny en ik menen dat we de gok moeten wagen en hopen dat de voorspellingen worden afgezwakt. In het ergste geval hebben we 15 uur zeer zware wind en zeer oncomfortabele omstandigheden aan boor, maar omdat de depressie zo snel beweegt is het ergste ook snel voorbij. De charterschepen die met klanten varen, zeilen allemaal in maximaal 7 dagen terug naar de Falklands, waarbij ze behoorlijk worden geholpen door hun motoren. Wij hopen te zeilen en rekenen op maximaal het dubbele.

Een lastige keuze dus. Daniel heeft besloten van boord te gaan en stapt morgen over op een cruiseschip dat in Grytviken is. Reden voor ons om een dag licht weer te gebruiken voor de zeiltocht naar “de hoofdstad van South Georgia”, waar we momenteel weer aan de kade liggen. Hij vaart de komende weken via Antarctica (!) naar Ushuaia, voor een zeer licht prijsje. Hij is ook helemaal klaar met Peter die zoals ik in een vorig bericht al aangaf nogal moeilijk is in de omgang. Peter is op zijn beurt begonnen met een charme-offensief in mijn richting, om te voorkomen dat ik van boord ga. Hij zal de terugtocht in dat geval alleen moeten maken. Pochtte hij eerder nog de boot singlehanded te kunnen varen, vandaag komt hij daarop terug en geeft aan hulp nodig te hebben. Voor mij is de optie van Danny, via Antarctica naar Ushuaia, ook beschikbaar en aantrekkelijk.

Aansluitend aan deze tocht stap ik aan boord van een expeditie door de kanalen van Chileens Patagonia en zal ik nog een keer bijna twee maanden aaneengesloten onderweg zijn op het water en in winterse omstandigheden. Ik kan wel een kleine pauze gebruiken na anderhalve maand Falklands en South Georgia, en op deze wijze heb ik bijna drie weken in Ushuaia en Puerto Williams voor de boeg. Mooi om bijvoorbeeld naar het nationaal park Torres del Paine in Chili te reizen voor een flinke trektocht door de bergen. De mogelijkheid om bijna gratis voet aan wal te zetten op Antarctica mag er natuurlijk ook zijn! Aan de andere kant is de uitdaging van het terugzeilen naar de Falklands ook erg groot. Jimmy Cornell noemt het stuk in zijn “Cruising routes of the world” (de bijbel voor de wereldomzeiler) “de ultieme test voor zeewaardigheid van boot en bemanning”.

Benieuwd waar ik voor kies? Lees binnenkort meer!